Khuy măng sét chỉ đeo được với áo sơ mi có khuyết áo ở cả hai mép cổ tay và không có cúc khâu sẵn; kiểu phổ biến nhất là cổ tay gập kép, gập ngược lại rồi ép hai mép vào nhau, xuyên khuy qua cả bốn lỗ. Áo sơ mi cổ tay thường có cúc khâu sẵn thì không dùng được khuy măng sét, trừ loại áo được may có khuyết cả hai bên.
Khuy măng sét là món trang sức nam thường thấy trong dịp trang trọng: đám cưới, tiệc tối, lễ tốt nghiệp, sự kiện. Nhiều người mua hoặc được tặng một đôi rồi mới phát hiện áo sơ mi của mình không đeo được. Bài này hướng dẫn nhận biết áo, cách cài từng bước, các kiểu chốt phía sau, chọn kiểu theo dịp và cách giữ khuy bền.
Nhận biết áo đeo được khuy măng sét
Nhìn vào cổ tay áo là biết ngay. Bảng gom các kiểu cổ tay áo sơ mi hay gặp.
| Kiểu cổ tay | Đặc điểm | Đeo khuy măng sét |
|---|---|---|
| Cổ tay thường một lớp, có cúc | Một bên có cúc khâu, bên kia có khuyết | Không |
| Cổ tay gập kép | Cổ tay dài gấp đôi, gập ngược lại, cả hai mép có khuyết, không cúc | Có, kiểu chuẩn |
| Cổ tay một lớp, khuyết hai bên | Một lớp, cả hai mép có khuyết, không cúc | Có |
| Cổ tay chuyển đổi | Có cúc khâu nhưng cả hai mép đều có khuyết | Có, khi cài khuy thì để cúc ẩn bên trong |
| Cổ tay bo thun, cổ tay áo thun | Không có khuyết | Không |
Cổ tay gập kép, tiếng Anh thường gọi là French cuff, là kiểu được may riêng để đeo khuy măng sét: phần cổ tay dài gấp đôi bình thường, gập lại thành hai lớp, nhìn dày và trang trọng. Áo có cổ tay chuyển đổi là lựa chọn linh hoạt cho người chỉ thỉnh thoảng đeo khuy măng sét.
Nếu muốn đeo khuy cho một dịp mà không có áo phù hợp, có thể nhờ tiệm may khoét thêm khuyết ở bên có cúc và tháo cúc ra, với điều kiện cổ tay đủ rộng.
Cài khuy măng sét từng bước
Cài khuy măng sét lần đầu có thể lúng túng vì phải làm bằng một tay. Mặc áo trước, sau đó cài từng bên.
- Mặc áo sơ mi, chưa mặc áo vest. Với cổ tay gập kép, gập phần cổ tay ngược ra ngoài để các lỗ khuyết trùng nhau.
- Ép hai mép cổ tay vào nhau theo kiểu mặt trong chạm mặt trong, hai mép cùng hướng ra ngoài, giống hai bàn tay chắp lại. Đây là cách phổ biến nhất.
- Lúc này bạn có bốn lỗ khuyết xếp thẳng hàng. Xoay chốt phía sau của khuy cho thẳng hàng với thân khuy.
- Đưa khuy xuyên qua bốn lỗ từ phía ngoài cổ tay, mặt khuy trang trí hướng ra ngoài, phía người khác nhìn thấy khi bạn đứng tự nhiên.
- Xoay chốt phía sau về vị trí ngang để khoá lại.
- Kiểm tra cổ tay nằm gọn, khuy không xoay. Làm tương tự với tay kia.
- Mặc áo vest. Cổ tay áo sơ mi nên ló ra khỏi tay áo vest khoảng một đến hai phân để khuy hiện ra.
Cách ép mép kiểu chồng lên nhau như cổ tay có cúc cũng có người dùng, nhưng ít phổ biến với cổ tay gập kép. Nếu thấy khó cài tay phải bằng tay trái, cài khuy vào cổ tay trước khi mặc áo, sau đó luồn tay qua cẩn thận.
Các kiểu chốt phía sau
Chốt xoay hình viên đạn. Một thanh ngắn xoay quanh trục, thẳng hàng khi xuyên vào, xoay ngang để khoá. Kiểu phổ biến nhất, dễ dùng, giữ chắc.
Chốt lưng cá voi. Một thanh cố định gập lên gập xuống được. Rất chắc vì không xoay, nhưng hơi khó luồn qua bốn lớp vải dày.
Chốt cố định. Thân và đế liền khối, không bộ phận chuyển động. Bền nhất, nhưng khó luồn qua khuyết chật nhất.
Khuy hai mặt nối xích. Hai mặt trang trí nối nhau bằng một đoạn xích ngắn, mặt nào cũng nhìn được. Kiểu cổ điển, cổ tay rủ mềm hơn, cài chậm hơn.
Khuy nút vải. Nút thắt bằng sợi vải hoặc lụa, không có kim loại. Nhẹ, rẻ, hợp dịp ít trang trọng; giặt riêng hoặc thay mới khi xơ.
Khuy đinh hai đầu. Hai đầu nhỏ nối bằng thân cứng, giống khuy cài áo dạ tiệc. Ít gặp, hay đi theo bộ đồ dạ tiệc.
Chọn khuy theo dịp và theo trang phục
Dịp trang trọng như đám cưới, tiệc tối, lễ trao giải thường hợp khuy kim loại trơn, tròn hoặc vuông, có thể có viền hay một điểm đá nhỏ. Màu kim loại nên cùng màu với đồng hồ, kẹp cà vạt, khoá thắt lưng. Khuy vàng vàng đi với vest màu nâu, be, xanh đậm; khuy bạc, thép, vàng trắng đi với vest xám, đen, xanh than.
Dịp ít trang trọng hơn như đi làm, tiệc thân mật, có thể chọn khuy có hình, có men màu, khuy nút vải, khuy có chữ cái đầu. Khuy nút vải màu sắc là lựa chọn vui cho áo sơ mi mặc không vest.
Kích thước khuy nên tỉ lệ với cổ tay: người cổ tay nhỏ hợp khuy vừa, người cổ tay to chịu được khuy lớn hơn. Khuy quá lớn, quá nặng làm cổ tay áo trĩu xuống, cọ vào mặt bàn khi viết hay gõ phím.
Phần trang phục chú rể và cưới hỏi có ở các trang chuyên về trang sức cưới; ở đây chỉ nhắc rằng khuy măng sét trong đám cưới thường được chọn đồng bộ với kẹp cà vạt, và nhiều người khắc chữ cái đầu hoặc ngày cưới ở mặt sau.
Lỗi hay gặp khi đeo khuy măng sét
Những lỗi dưới đây đều dễ sửa, nhưng ít ai nhắc cho đến khi bạn tự nhìn thấy trong ảnh.
- Mua khuy mà áo không có khuyết hai bên. Kiểm tra cổ tay áo trước khi mua hoặc trước dịp cần đeo.
- Mặt khuy hướng vào trong. Mặt trang trí phải hướng ra phía người đối diện khi bạn đứng thả tay tự nhiên.
- Cổ tay áo sơ mi bị tay áo vest che hết. Áo vest dài tay quá hoặc áo sơ mi ngắn tay; khuy không hiện ra.
- Khuy quá nặng cho vải áo mỏng. Cổ tay trĩu, nhăn. Chọn khuy nhẹ hơn với áo vải mỏng.
- Chốt chưa xoay khoá. Khuy rơi ra khi rửa tay, cởi áo vest. Kiểm tra lại sau khi cài.
- Hai khuy khác nhau vì nhầm đôi. Cất từng đôi riêng ngăn để không lẫn.
Một mẹo nhỏ: trước dịp quan trọng, mặc thử cả bộ ở nhà một lần, cài khuy, mặc vest, giơ tay lên xuống, ngồi viết thử. Phát hiện vấn đề ở nhà dễ xử lý hơn nhiều so với lúc đang ở sự kiện.
Chất liệu và chăm sóc khuy măng sét
Khuy măng sét phổ biến bằng thép không gỉ, đồng mạ, bạc, vàng, có thể có men, đá, gỗ, xà cừ. Thép và đồ mạ nhẹ, giá vừa, hợp dùng thường xuyên. Vàng, bạch kim là món giữ lâu dài, hợp làm quà hay kỷ niệm. Khuy bạc đẹp nhưng xỉn theo thời gian nếu để ngoài không khí, cần lau bằng khăn chuyên dùng.
Cất từng đôi trong hộp có ngăn, tách khỏi đồng hồ, nhẫn, kẹp cà vạt. Mặt khuy va vào nhau dễ trầy, men dễ sứt. Khuy có đá dán hay men thì không ngâm nước, chỉ lau khăn mềm.
Kiểm tra chốt định kỳ. Chốt xoay lỏng dần theo thời gian, xoay quá dễ là dấu hiệu sắp không giữ được. Thợ kim hoàn có thể thay chốt, giữ nguyên mặt khuy. Khi giặt áo sơ mi, tháo khuy ra trước; khuy để lại trong cổ tay áo vào máy giặt có thể làm hỏng cả khuy lẫn máy.
Nếu khuy mạ làm vệt màu lên cổ tay áo trắng, đó là lớp mạ đã mòn. Đổi khuy hoặc mạ lại.
Khuy măng sét cho nữ và những cách dùng khác
Áo sơ mi nữ có cổ tay gập kép cũng đeo được. Một số áo sơ mi nữ công sở được may cổ tay gập kép. Khuy nữ thường nhỏ hơn, mảnh hơn, có thể có ngọc trai, đá nhỏ.
Khuy măng sét làm điểm nhấn trên áo sơ mi trơn. Một đôi khuy kim loại sáng trên áo sơ mi trắng là cách trang trí kín đáo cho người không đeo nhẫn hay vòng.
Khuy cũ của gia đình có thể đeo tiếp. Khuy của cha, ông để lại thường bền vì làm bằng kim loại đặc. Kiểm tra chốt, đánh bóng nhẹ, đeo vào dịp gia đình là một cách giữ kỷ niệm.
Khuy lẻ còn một chiếc. Mất một chiếc trong đôi, chiếc còn lại có thể nhờ thợ gắn đế làm ghim cài ve hoặc mặt dây chuyền nhỏ.
Khuy làm quà cần biết áo người nhận. Trước khi tặng, để ý xem người nhận có áo sơ mi cổ tay gập kép không. Nếu không, tặng kèm một chiếc áo phù hợp hoặc chọn món khác, kẻo đôi khuy nằm mãi trong hộp.
Khắc chữ ở mặt sau là cách cá nhân hoá kín đáo. Chữ cái đầu, ngày tháng đặt ở mặt sau hoặc trên chốt không ảnh hưởng vẻ ngoài, chỉ người đeo biết. Kiểm tra chính tả kỹ trước khi khắc.
Khuy măng sét theo màu áo và màu vest
Màu áo sơ mi và vest quyết định khuy nào nổi bật vừa phải. Bảng là gợi ý theo cảm nhận phổ biến, không phải quy tắc.
| Áo sơ mi | Vest | Khuy gợi ý |
|---|---|---|
| Trắng | Đen, xanh than | Bạc, thép, vàng trắng trơn; hoặc vàng vàng nếu đồng hồ vàng |
| Trắng | Nâu, be | Vàng vàng, đồng, có thể có men nâu |
| Xanh nhạt | Xám, xanh than | Bạc, thép, có thể có men xanh đậm |
| Hồng nhạt | Xám | Bạc, vàng hồng |
| Họa tiết kẻ sọc | Trơn | Khuy trơn, đơn giản để không tranh với họa tiết |
| Màu đậm | Bất kỳ | Khuy kim loại sáng tạo tương phản |
Khi phân vân, khuy trơn cùng màu kim loại với đồng hồ là lựa chọn ít sai nhất. Khuy có men màu, có hình vui hợp khi bạn muốn tạo một chi tiết riêng cho bộ đồ, hoặc ở dịp thân mật. Một người có hai đôi khuy, một đôi bạc trơn và một đôi vàng trơn, là đủ cho phần lớn dịp trong năm.
Nếu áo sơ mi có cổ tay chuyển đổi với cúc ẩn, kiểm tra cúc không lộ ra dưới khuy khi đã cài. Cúc lộ ra cạnh khuy trông vụng về; có thể cài cúc vào khuyết bên trong để giấu đi.
Câu hỏi thường gặp
Áo sơ mi thường có đeo khuy măng sét được không?
Áo sơ mi cổ tay thường một bên có cúc khâu, bên kia có khuyết thì không đeo được. Cần áo có khuyết ở cả hai mép cổ tay, như cổ tay gập kép hoặc cổ tay chuyển đổi. Tiệm may có thể khoét thêm khuyết nếu cổ tay đủ rộng.
Mặt khuy măng sét hướng vào trong hay ra ngoài?
Ra ngoài, tức là mặt trang trí nằm ở phía ngoài cổ tay, người đối diện nhìn thấy khi bạn đứng thả tay tự nhiên. Chốt phía sau nằm ở mặt trong, sát cổ tay.
Khuy măng sét có cần cùng màu với đồng hồ không?
Không bắt buộc, nhưng cùng màu kim loại với đồng hồ, kẹp cà vạt, khoá thắt lưng giúp tổng thể gọn gàng. Nếu đồng hồ có mặt và dây hai màu, chọn khuy theo màu vỏ đồng hồ.
Khuy măng sét nút vải có dùng cho dịp trang trọng được không?
Thường không được coi là lựa chọn cho dịp rất trang trọng. Khuy nút vải hợp với đi làm, tiệc thân mật, áo sơ mi mặc không vest. Dịp trang trọng hợp khuy kim loại trơn hoặc có chi tiết nhỏ.
Khuy măng sét hay rơi ra là do đâu?
Thường do chốt chưa xoay khoá hẳn, chốt đã lỏng sau thời gian dùng, hoặc khuyết áo quá rộng so với thân khuy. Kiểm tra chốt sau khi cài, thay chốt nếu xoay quá dễ, và chọn kiểu chốt lưng cá voi nếu khuyết áo rộng.
