Một mô tả trang sức đủ thông tin thường có: bản (bề ngang, tính bằng mm), độ dày (từ mặt trong ra mặt ngoài), đường kính trong (với vòng, khoen tai), chiều dài (với dây, lắc), kích thước mặt dây hoặc độ thả của bông tai, và trọng lượng (tổng hoặc của riêng kim loại). Những con số này cho bạn biết món đồ trông to nhỏ thế nào trên người, chắc hay mảnh, nặng hay nhẹ, trước khi cầm nó lên tay.
Bài này giải nghĩa từng thông số, cách đo chuẩn, các đơn vị hay gây nhầm như ly, phân, inch, và cách tự đo món đồ đang có ở nhà để so sánh khi mua món mới. Chọn cỡ nhẫn, cỡ dây theo cơ thể có chuyên mục riêng; ở đây chỉ nói chuyện đọc đúng con số trên mô tả.
Vì sao thông số quan trọng hơn ảnh
Ảnh sản phẩm được chụp cận, đánh sáng, đôi khi đặt trên bàn tay nhỏ hoặc người mẫu khổ người khác bạn. Một chiếc nhẫn bản 1,5 mm và một chiếc bản 3 mm có thể trông giống nhau trên ảnh phóng to, nhưng khi đeo thì một chiếc mảnh như sợi chỉ, một chiếc rõ ràng có khối. Thông số là cách duy nhất để so sánh công bằng giữa các món trên mạng.
Thông số còn nói về độ bền. Độ dày nhẫn quyết định nhẫn có móp khi xách đồ không; độ dày dây quyết định dây có dễ đứt không; trọng lượng kim loại cho biết món đồ đặc hay rỗng. Hai chiếc vòng cùng đường kính, cùng bản, nhưng một chiếc nặng gấp đôi chiếc kia, gần như chắc chắn khác nhau ở cách làm.
Cuối cùng, thông số là thứ bạn có thể đối chiếu khi nhận hàng. Lời mô tả "nhẫn bản to, chắc tay" không kiểm được; "bản 4 mm, dày 1,8 mm, nặng khoảng bao nhiêu gam" thì kiểm được bằng thước và cân. Người bán ghi thông số đầy đủ thường cũng là người bán sẵn sàng chịu trách nhiệm về món hàng.
Các thông số hay gặp và cách hiểu
Bảng dưới gom thông số theo từng loại món, kèm cách đo thường dùng.
| Thông số | Áp dụng cho | Đo thế nào | Cho bạn biết điều gì |
|---|---|---|---|
| Bản (width) | Nhẫn, vòng, lắc, dây | Bề ngang nhìn từ trên xuống, tính bằng mm | Món trông to hay mảnh |
| Độ dày (thickness) | Nhẫn, vòng | Từ mặt trong ra mặt ngoài, bằng mm | Độ chắc, khả năng chịu móp |
| Đường kính trong | Vòng kiềng, khoen tai | Khoảng cách trong lòng, qua tâm | Có vừa tay, vừa dái tai không |
| Đường kính ngoài | Khoen tai, mặt tròn | Từ mép ngoài này sang mép ngoài kia | Kích thước nhìn thấy khi đeo |
| Chiều dài | Dây chuyền, lắc | Toàn bộ chiều dài khi duỗi thẳng, thường gồm cả khoá | Dây nằm ở đâu trên cổ, tay |
| Dây nối (extender) | Dây, lắc | Đoạn mắt xích thêm ở đầu khoá | Khoảng chỉnh dài ngắn được |
| Kích thước mặt | Mặt dây | Cao x rộng, có hoặc không tính móc treo | Mặt to cỡ nào |
| Độ thả (drop length) | Bông tai thả | Từ lỗ xỏ đến điểm thấp nhất | Bông tai rủ tới đâu |
| Trọng lượng | Mọi món | Gam hoặc chỉ, phân; tổng hoặc riêng kim loại | Đặc hay rỗng, giá trị vật liệu |
Không phải mô tả nào cũng có đủ. Với món định mua trên mạng, bản, độ dày và trọng lượng là ba con số đáng hỏi nhất nếu bị thiếu.
Đơn vị: milimét, ly, phân, centimét và inch
Trong trang sức, kích thước nhỏ thường tính bằng milimét. Ở tiệm Việt Nam, "ly" khi nói về kích thước nghĩa là milimét: nhẫn bản 3 ly là bản 3 mm, đá 5 ly là đá đường kính 5 mm. "Phân" khi nói về chiều dài thường là centimét: dây 45 phân là dây dài 45 cm.
Chỗ dễ nhầm là "ly" và "phân" cũng là đơn vị khối lượng vàng. Trong hệ đo vàng truyền thống, một lượng (cây) bằng mười chỉ, một chỉ bằng mười phân, một phân bằng mười ly. Như vậy câu "nhẫn 5 phân" có thể là nhẫn nặng năm phân vàng, chứ không phải nhẫn bản 5 cm. Ngữ cảnh thường cho biết, nhưng khi không chắc, hãy hỏi lại là nói chiều dài hay nói trọng lượng.
Hàng nước ngoài, nhất là từ Mỹ, hay ghi chiều dài dây bằng inch. Một inch bằng 2,54 cm, nên dây 16 inch khoảng 40,6 cm, dây 18 inch khoảng 45,7 cm, dây 20 inch khoảng 50,8 cm. Bảng chuyển đổi kích thước nhẫn giữa các nước khác nhau có ở các bài về cỡ nhẫn; ở đây chỉ lưu ý rằng số cỡ nhẫn Mỹ, châu Âu, châu Á không dùng chung một thang.
Chiều dài dây và dây nối: đọc cho đúng
Chiều dài thường tính cả khoá. Phần lớn nơi bán đo dây từ đầu khoá này đến đầu khoá kia khi đã duỗi thẳng. Có nơi chỉ đo phần mắt xích. Nếu hai con số chênh nhau vài phân, cảm giác đeo sẽ khác rõ, nên hỏi lại.
Dây nối (extender). Đoạn mắt xích dài vài phân gắn ở đầu khoá, cho phép móc khoá ở nhiều vị trí. Mô tả kiểu "40 + 5 cm" nghĩa là dây dài 40 cm, có đoạn nối thêm 5 cm.
Mặt dây kéo dây xuống. Khi treo mặt, nhất là mặt nặng, dây sẽ võng sâu hơn so với đo trên bàn. Đeo thử hoặc dùng sợi dây cũ có cùng độ dài để hình dung.
Độ dày dây ghi bằng mm. Thường là bề ngang của một mắt xích. Dây 1 mm rất mảnh, dây 3 đến 5 mm đã có khối rõ, dây trên 6 mm là dây dày.
Lắc tay cũng có extender. Lắc có đoạn nối giúp chỉnh độ rơi trên cổ tay; nếu không có, chiều dài lắc phải chọn kỹ hơn.
Mặt dây, bông tai và khoen: những con số hay bị hiểu khác
Kích thước mặt có tính móc treo không. Một mặt ghi "20 mm" có thể là chiều cao phần mặt, hoặc tính cả móc treo phía trên. Chênh vài milimét với mặt nhỏ là chênh đáng kể.
Độ thả bông tai. Đo từ chỗ chốt đi qua lỗ xỏ đến điểm thấp nhất. Bông tai thả 3 cm đã chạm gần hàm với nhiều người.
Khoen tai: đường kính trong hay ngoài. Khoen ghi "12 mm" có thể là đường kính trong, nằm ôm dái tai thế nào phụ thuộc con số này; hoặc là đường kính ngoài, kích thước người khác nhìn thấy. Khoen bản dày thì hai con số chênh nhau nhiều.
Độ dày chốt bông tai. Ít khi được ghi nhưng quan trọng với lỗ xỏ nhỏ hoặc mới xỏ. Chốt quá to có thể làm đau; hỏi khi cần.
Độ rộng lỗ móc treo. Với mặt dây mua rời để treo lên dây có sẵn, lỗ móc treo phải đủ rộng cho cả khoá dây luồn qua, không chỉ mắt xích. Đo bề ngang khoá sợi dây bạn định dùng trước khi chọn mặt.
Khi mô tả thiếu thông số: hỏi gì cho đủ
Nhiều trang chỉ ghi chất liệu và một tấm ảnh. Trước khi đặt mua, gửi người bán một tin nhắn ngắn với các câu dưới đây, tuỳ loại món:
- Nhẫn: bản bao nhiêu mm, dày bao nhiêu mm, lòng phẳng hay bo tròn, trọng lượng.
- Dây chuyền: chiều dài tính cả khoá hay không, có dây nối không, độ dày mắt xích, trọng lượng dây.
- Mặt dây: cao và rộng bao nhiêu, có tính móc treo không, lỗ móc rộng bao nhiêu.
- Bông tai: độ thả từ lỗ xỏ, đường kính trong và ngoài nếu là khoen, trọng lượng một chiếc.
- Vòng, lắc: đường kính trong hoặc chiều dài, bản, kiểu khoá, có khoen chỉnh không.
Người bán trả lời được nhanh và rõ thường là người đã tự đo hàng của mình. Nếu nhận được câu "chuẩn như ảnh" thay cho con số, bạn đã có thêm một thông tin quan trọng về nơi bán đó.
Trọng lượng: tổng, kim loại, một chiếc hay một đôi
Trọng lượng là thông số dễ bị hiểu nhầm nhất. "Trọng lượng tổng" gồm cả kim loại và đá; "trọng lượng vàng" hay "trọng lượng kim loại" là phần còn lại sau khi trừ đá. Với món gắn nhiều đá, hai con số có thể khác nhau đáng kể.
Với bông tai, hỏi rõ trọng lượng ghi là của một chiếc hay một đôi. Khoen tai ghi nhẹ có thể vì chỉ cân một chiếc. Với dây có mặt, hỏi trọng lượng gồm cả mặt hay chỉ dây.
Đơn vị cũng cần đọc kỹ: gam là phổ biến trên mạng, chỉ và phân là phổ biến ở tiệm vàng. Một chỉ vàng bằng 3,75 gam. Khi so hai món ở hai nơi, quy về cùng một đơn vị trước khi so.
Trọng lượng còn là manh mối về cách làm: món to mà nhẹ bất thường thường là rỗng hoặc làm từ tấm mỏng. Không có gì sai, nhưng bạn nên biết trước để giữ gìn phù hợp và hiểu giá trị vật liệu khi thu đổi.
Tự đo món đang có để so với mô tả
Cách dễ nhất để hình dung thông số trên mô tả là đo chính món bạn đang đeo và thấy vừa ý. Bạn cần một thước kẹp (thước cặp) loại thường, một thước dây mềm và, nếu có, một chiếc cân nhỏ đo được đến phần mười gam:
- Đo bản nhẫn bằng thước kẹp: kẹp nhẹ ngang nhẫn, đọc số milimét.
- Đo độ dày: đặt một hàm thước vào lòng nhẫn, một hàm ra ngoài, kẹp nhẹ.
- Đo dây chuyền: duỗi thẳng trên bàn, đo từ đầu khoá này đến đầu khoá kia bằng thước dây.
- Đo đường kính trong của vòng hoặc khoen: đặt thước kẹp vào lòng, mở hàm ra đến khi chạm hai mép trong.
- Cân nếu có cân: ghi lại trọng lượng và so với con số trên hoá đơn cũ nếu còn giữ.
- Ghi các con số vào điện thoại kèm ảnh món đồ, đặt tên "vừa ý"; lần sau mua món mới, so con số với danh sách này.
Cân bếp thông thường thường không đủ chính xác cho món trang sức nhẹ, nên coi số cân ở nhà là ước lượng. Muốn biết chính xác, nhờ tiệm cân giúp.
Câu hỏi thường gặp
Nhẫn bản 2 ly là to hay nhỏ?
Bản 2 ly, tức 2 mm, là nhẫn khá mảnh, hay gặp ở nhẫn trơn đeo hằng ngày và nhẫn xếp chồng. Bản 1 đến 1,5 mm là rất mảnh; bản 4 mm trở lên bắt đầu có khối rõ. Cảm giác còn tuỳ ngón tay to nhỏ và độ dày nhẫn.
Dây chuyền 45 cm nằm ở đâu trên cổ?
Với nhiều người lớn, dây 45 cm nằm quanh xương đòn hoặc thấp hơn một chút. Vị trí thật tuỳ vòng cổ và khổ người, và mặt dây nặng sẽ kéo dây xuống thấp hơn. Cách chắc nhất là đo một sợi dây bạn đang đeo vừa ý.
Ly trong trang sức là đơn vị gì?
Khi nói kích thước, ly là milimét: đá 5 ly, nhẫn bản 3 ly. Khi nói trọng lượng vàng, ly là đơn vị khối lượng bằng một phần mười phân, một phần trăm chỉ. Ngữ cảnh thường cho biết, nếu không chắc thì hỏi lại.
Một chỉ vàng là bao nhiêu gam?
Một chỉ vàng bằng 3,75 gam; mười chỉ bằng một lượng, tức 37,5 gam. Khi so trọng lượng món trang sức ghi bằng gam trên mạng với món ghi bằng chỉ ở tiệm, quy về cùng đơn vị trước khi so.
Trọng lượng bông tai ghi trên mạng là một chiếc hay một đôi?
Không thống nhất. Nhiều nơi ghi cho một đôi, có nơi ghi một chiếc. Nếu thấy con số nhẹ bất thường so với kích thước, hỏi lại người bán. Với bông tai thả, trọng lượng một chiếc là con số quyết định cảm giác ở dái tai.
Khoen tai 15 mm có to không?
Tuỳ là đường kính trong hay ngoài, và tuỳ bản dày. Khoen 15 mm đường kính trong là cỡ vừa, rủ xuống khỏi dái tai một chút với nhiều người. Hỏi người bán con số đó đo ở đâu và đối chiếu với khoen bạn đang có.
