Bề mặt nhẫn là cách hoàn thiện lớp ngoài cùng của kim loại: bóng gương phản chiếu như gương, mờ xước có những vệt mảnh song song, phun cát cho mặt nhám mịn đều, mặt búa có những vết lõm nhỏ như được gõ bằng búa. Bề mặt không đổi chất liệu nhưng đổi hẳn vẻ ngoài và cách nhẫn già đi theo năm tháng.
Người mua thường chọn bề mặt theo cảm giác ở quầy: thấy chiếc bóng lấp lánh thì thích, thấy chiếc mờ thì thấy hiện đại. Ít ai biết rằng mỗi bề mặt giấu vết trầy theo cách khác nhau, cần làm mới theo cách khác nhau, và có bề mặt sẽ tự biến đổi sau vài tháng đeo. Một chiếc nhẫn mờ xước đeo hằng ngày rồi sẽ có những chỗ bóng lên ở phía lòng bàn tay, một chiếc bóng gương rồi sẽ có lớp vết trầy li ti như sương mờ.
Bài này đi qua từng loại bề mặt hay gặp, cách thợ làm ra chúng, mức độ giấu vết trầy, chuyện làm mới, và cách chọn bề mặt cho nhẫn đeo hằng ngày, nhẫn cặp hay nhẫn đeo dịp.
Các loại bề mặt hay gặp
Tên gọi ở tiệm có thể khác nhau; có nơi gọi chung mặt mờ, mặt nhám. Bảng dưới phân theo cách làm và hiệu ứng.
| Bề mặt | Cách làm | Trông thế nào | Giấu vết trầy |
|---|---|---|---|
| Bóng gương | Đánh bóng bằng bánh vải và sáp đánh bóng nhiều cấp | Phản chiếu rõ, lấp lánh | Kém; vết trầy hiện rõ |
| Mờ xước (brushed, satin) | Chà bằng giấy nhám mịn hoặc bánh xước theo một chiều | Vệt mảnh song song, ánh dịu | Khá; vết trầy mới lẫn vào vệt cũ |
| Phun cát (sandblast) | Bắn hạt mịn lên bề mặt bằng khí nén | Nhám mịn đều, không có hướng | Tốt lúc đầu; chỗ cọ nhiều sẽ bóng lên |
| Mặt búa (hammered) | Gõ bằng búa đầu tròn để tạo vết lõm nhỏ | Như kim loại rèn tay, bắt sáng theo từng mảng | Rất tốt; vết trầy và móp nhỏ hoà vào vết búa |
| Phay, cắt kim cương (diamond cut) | Dao cắt tạo các mặt phẳng nhỏ, rãnh sắc | Lấp lánh như có đá | Trung bình; cạnh mòn tròn dần |
| Mặt vỏ cây, mặt đá (texture) | Đúc hoặc chạm tạo vân sâu | Có chiều sâu, gồ ghề có chủ ý | Rất tốt nhưng kẽ dễ đọng bẩn |
Một chiếc nhẫn có thể kết hợp hai bề mặt: mặt giữa mờ xước, hai mép bóng gương. Kiểu kết hợp này hay gặp ở nhẫn cặp và nhẫn nam.
Bóng gương: đẹp nhất lúc mới, đòi chăm nhiều nhất
Bề mặt bóng gương là cách hoàn thiện truyền thống của trang sức vàng. Thợ đánh bóng qua nhiều cấp, từ thô tới mịn, để mặt kim loại phẳng tới mức phản chiếu được ánh đèn và khuôn mặt. Vàng vàng bóng gương có màu sâu và ấm; vàng trắng xi rhodium bóng gương cho ánh trắng sáng gần như bạc mới.
Nhược điểm là mọi vết trầy đều lộ ra. Trên mặt phẳng gương, một vệt trầy mảnh tán ánh sáng khác phần còn lại nên mắt nhìn thấy ngay. Sau vài tuần đeo hằng ngày, nhẫn bóng gương thường phủ một lớp vết trầy li ti, nhìn kỹ như có lớp sương mờ. Đây là hao mòn bình thường, không phải lỗi chất lượng.
Làm mới bóng gương khá dễ: tiệm đánh bóng lại trong vài phút. Nhưng mỗi lần đánh bóng là lấy đi một lớp kim loại rất mỏng. Đánh bóng vài lần trong nhiều năm không sao, còn đánh bóng liên tục mỗi tháng sẽ làm nhẫn mỏng dần, đặc biệt là nhẫn mảnh. Nên để vết trầy tích lại một thời gian rồi mới đánh bóng một lần.
Mờ xước và phun cát: giấu trầy tốt, nhưng thay đổi theo thời gian
Mặt mờ xước có những vệt mảnh chạy cùng một hướng, thường dọc theo vòng nhẫn. Vì bề mặt vốn đã có vệt, những vết trầy nhỏ hằng ngày lẫn vào và khó thấy. Mặt phun cát thì nhám đều không có hướng, nhìn mềm và hiện đại, cũng giấu vết trầy nhỏ khá tốt. Hai bề mặt này rất hợp với nhẫn nam, nhẫn bản rộng, và người không thích ánh lấp lánh.
Điều ít người biết: bề mặt mờ không giữ nguyên mãi. Ở những chỗ cọ xát nhiều, như phía lòng bàn tay hay mép nhẫn, kim loại bị mài bóng dần. Sau vài tháng tới vài năm, nhẫn sẽ có những vùng bóng xen lẫn vùng mờ. Có người thích vẻ cũ tự nhiên này, có người muốn giữ đều màu.
Làm mới mặt mờ cũng không khó: tiệm chà xước lại hoặc phun cát lại. Có thể làm mới khi đánh bóng cả nhẫn. Nếu bạn thích nhẫn luôn mờ đều, hãy hỏi tiệm có nhận làm mới bề mặt định kỳ không; một số tiệm làm miễn phí cho nhẫn mua tại tiệm.
Mặt búa và mặt có vân: bề mặt "chịu chơi" nhất
Mặt búa giấu gần như mọi thứ. Vì bề mặt vốn đầy những vết lõm nhỏ, một vết móp thật hay một vệt trầy mới gần như hoà vào. Đây là lý do mặt búa được nhiều người làm việc tay chân ưa chuộng.
Bắt sáng theo mảng. Mỗi vết búa là một mặt cong nhỏ phản chiếu ánh sáng theo hướng riêng, nên nhẫn lấp lánh từng điểm khi cử động tay. Vẻ ngoài thủ công, gần với kim loại rèn.
Mặt búa làm bằng tay và bằng máy. Mặt búa gõ tay có vết không đều, mỗi chiếc một khác. Mặt búa đúc từ khuôn thì đều hơn, giống nhau giữa các chiếc. Cả hai đều bền; khác nhau ở cảm giác thủ công.
Mặt vân vỏ cây, vân đá. Các vân này sâu hơn vết búa, tạo chiều sâu rõ rệt. Nhược điểm là kẽ vân đọng xà phòng, bụi; cần chải định kỳ bằng bàn chải mềm.
Đổi cỡ khó hơn. Khi cắt và hàn để đổi cỡ, đoạn mối hàn mất vân búa hoặc vân đúc. Thợ phải gõ hoặc chạm lại cho liền, kết quả phụ thuộc tay nghề.
Chọn bề mặt theo cách đeo
Không có bề mặt tốt nhất cho mọi người. Trả lời mấy câu sau để chọn bề mặt hợp với bạn:
- Bạn đeo nhẫn mỗi ngày hay chỉ dịp đặc biệt? Đeo dịp thì bóng gương rất hợp; đeo mỗi ngày nên nghiêng về mờ xước, phun cát hoặc mặt búa.
- Tay bạn có làm việc nặng không? Nếu có, mặt búa và mặt vân giấu trầy, giấu móp tốt nhất.
- Bạn có ngại ra tiệm làm mới không? Nếu ngại, tránh bóng gương và phun cát mịn, vì cả hai thay đổi rõ nhất theo thời gian.
- Bạn thích lấp lánh hay ánh dịu? Lấp lánh thì bóng gương hoặc phay; ánh dịu thì mờ xước, phun cát.
- Nhẫn có đi cặp với nhẫn khác không? Nếu đeo cạnh nhẫn cưới bóng gương, chọn cùng bề mặt sẽ đồng bộ hơn; hoặc chọn tương phản có chủ ý.
Nhiều người chọn bề mặt kết hợp, mặt giữa mờ và hai mép bóng, để có cả ánh dịu lẫn đường viền sáng. Đây cũng là lựa chọn an toàn khi bạn chưa chắc mình thích kiểu nào.
Làm mới bề mặt: những điều nên biết trước
Mọi bề mặt đều làm mới được, nhưng mỗi lần làm mới là một lần lấy đi một chút kim loại. Bóng gương và mờ xước lấy đi ít; phun cát gần như không lấy đi mà chỉ làm nhám lại; mặt búa nếu gõ lại thì làm thân nhẫn biến dạng nhẹ và có thể làm đổi cỡ một chút. Với nhẫn mảnh, nên hỏi thợ trước xem thân nhẫn còn đủ dày để làm mới không.
Nếu nhẫn là vàng trắng xi rhodium, làm mới bề mặt thường đi kèm với xi lại, vì lớp xi bị mài mất khi đánh bóng hay chà xước. Nếu bạn muốn đổi từ bóng gương sang mờ xước hoặc ngược lại, hầu hết tiệm đều làm được, cũng là một cách để chiếc nhẫn cũ có diện mạo mới mà không phải làm lại.
Một gợi ý: chụp lại ảnh nhẫn lúc mới mua, nhất là với mặt búa thủ công và bề mặt kết hợp, để khi làm mới có thể đưa thợ xem và giữ đúng vẻ ban đầu. Khi nhận nhẫn về, kiểm lại cỡ, vì một số cách làm mới có thể làm nhẫn chật hoặc lỏng đi một chút.
Bề mặt và cảm giác khi đeo
Bề mặt không chỉ để nhìn mà còn để chạm. Nhẫn bóng gương có cảm giác trơn, mát khi chạm vào. Nhẫn mờ xước và phun cát có cảm giác mềm, hơi lụa. Nhẫn mặt búa và mặt vân có cảm giác gồ ghề nhẹ, nhiều người thích vuốt ngón cái qua khi suy nghĩ.
Mặt trong lòng nhẫn hầu như luôn được đánh bóng, bất kể mặt ngoài là gì, vì lòng nhẵn bóng dễ đeo, dễ vệ sinh và ít đọng cặn. Nếu bạn gặp chiếc nhẫn có lòng nhám, hãy hỏi lý do; lòng nhám dễ giữ xà phòng và mồ hôi, có thể gây ngứa với người da nhạy cảm.
Cuối cùng, ánh sáng trong tiệm rất khác ánh sáng đời thường. Đèn trang sức chiếu mạnh và từ nhiều hướng làm mặt bóng lấp lánh rực rỡ, còn mặt mờ có thể trông nhạt. Bước ra cửa, nhìn nhẫn dưới ánh sáng tự nhiên, rồi nhìn dưới đèn trong nhà, bạn sẽ biết bề mặt nào thực sự hợp với mình.
Bề mặt và màu kim loại
Cùng một bề mặt nhưng trên các màu kim loại khác nhau sẽ cho hiệu ứng khác. Vàng vàng mờ xước có ánh ấm, gần với đồ thủ công cổ; vàng vàng bóng gương rực và nổi bật hơn hẳn. Vàng hồng phun cát trông mềm như phấn, hợp với người thích tông màu dịu. Bạch kim mờ xước có ánh xám sâu, được nhiều người chọn làm nhẫn nam vì kín đáo.
Vàng trắng có một điểm riêng: lớp xi rhodium thường được làm sau cùng, phủ lên bề mặt đã hoàn thiện. Với vàng trắng mờ xước, lớp xi phủ lên vệt xước làm ánh trắng dịu; khi xi mòn, màu ngà lộ ra ở chỗ cọ nhiều. Một số tiệm làm vàng trắng mờ không xi, để màu tự nhiên hơi ngà ngay từ đầu, khỏi phải xi lại.
Nếu bạn đeo nhiều nhẫn cùng lúc, việc giữ cùng bề mặt quan trọng hơn giữ cùng màu. Hai chiếc khác màu nhưng cùng mờ xước trông đồng bộ hơn hai chiếc cùng màu mà một bóng một mờ.
Câu hỏi thường gặp
Nhẫn mặt mờ có bị bóng lại khi đeo lâu không?
Có. Những chỗ cọ xát nhiều, như phía lòng bàn tay và mép nhẫn, sẽ bóng dần lên sau vài tháng tới vài năm tùy cách đeo. Đây là hao mòn tự nhiên. Muốn mờ đều trở lại, tiệm có thể chà xước hoặc phun cát lại trong thời gian ngắn.
Đánh bóng nhẫn nhiều lần có làm nhẫn mỏng đi không?
Có, mỗi lần đánh bóng lấy đi một lớp kim loại rất mỏng. Vài lần trong nhiều năm không đáng kể, nhưng đánh bóng liên tục, nhất là với nhẫn mảnh, sẽ làm thân nhẫn mỏng dần. Nên để vết trầy tích lại một thời gian rồi mới đánh bóng.
Có tự đánh bóng nhẫn ở nhà được không?
Có thể dùng khăn đánh bóng trang sức chuyên dụng để lau sáng nhẹ bề mặt bóng gương. Không nên dùng kem đánh răng, giấy nhám hay bột mài vì dễ để lại vết xước sâu hơn. Với nhẫn mờ xước, khăn đánh bóng có thể làm bóng lên chỗ bạn lau, mất vẻ mờ đều.
Nhẫn mặt búa có đổi cỡ được không?
Được, nhưng đoạn cắt và hàn sẽ mất vết búa, thợ phải gõ lại cho liền với phần còn lại. Thợ khéo sẽ làm gần như không thấy, nhưng vết búa mới có thể hơi khác vết cũ. Nên chọn tiệm có kinh nghiệm với nhẫn mặt búa.
Đổi bề mặt nhẫn từ bóng sang mờ có được không?
Được, hầu hết tiệm đều làm. Đổi từ bóng sang mờ xước hoặc phun cát khá nhanh. Đổi từ mờ sang bóng gương cần đánh bóng qua nhiều cấp nên lâu hơn và lấy đi nhiều kim loại hơn một chút. Với vàng trắng, thường phải xi lại sau khi đổi.
Bề mặt nào hợp với nhẫn cưới đeo cả đời?
Không có câu trả lời chung. Bóng gương cổ điển và dễ làm mới; mờ xước hiện đại và giấu trầy; mặt búa chịu được mọi va chạm. Nhiều cặp chọn bề mặt kết hợp, mặt giữa mờ hai mép bóng, để cân bằng vẻ đẹp và độ bền.
