Lắc tay vừa đứt thì việc đầu tiên là gom đủ mọi mảnh, kể cả khoen và mắt rơi, cho vào túi kín; vòng bị móp hay méo thì đừng tự nắn bằng kìm hay đập; vòng kẹt ở tay thì giơ tay cao, chườm mát, dùng xà phòng rồi mới thử tháo, và đi cơ sở y tế nếu tay đau, tê hay đổi màu. Ba sự cố này đều có cách xử lý tại chỗ đơn giản, và đều có giới hạn mà sau đó phải nhờ thợ hoặc nhân viên y tế.
Bài này đi theo từng tình huống, nói rõ việc gì làm được ở nhà, việc gì để thợ làm, và cần dặn thợ những gì. Chi tiết về quy trình sửa ở tiệm, biên nhận, hao hụt khi sửa có trong bài riêng về sửa chữa trang sức trên trang.
Lắc vừa đứt: làm ngay trong năm phút đầu
Phần lớn lắc đứt sửa được dễ dàng nếu còn đủ mảnh. Lắc mất vì người đeo không biết nó đã đứt, hoặc biết nhưng làm rơi thêm mảnh khi nhặt.
- Dừng lại tại chỗ. Nếu lắc rơi xuống đất, đừng bước đi, nhìn quanh chân trước.
- Gom thân lắc, khoá, các khoen và mắt rời. Khoen nhỏ hay lăn vào kẽ gạch, kẽ ghế xe.
- Cho tất cả vào túi zip nhỏ hoặc gói vào giấy, gấp kín. Đừng bỏ rời vào túi quần, túi xách.
- Đừng cố bẻ khoen để nối lại bằng tay hay kìm. Khoen vàng bẻ qua lại dễ gãy hoặc bị méo.
- Ghi nhớ lắc đứt ở chỗ nào: ở khoá, ở khoen nối, hay ở giữa thân. Chụp một tấm ảnh.
- Mang ra thợ sớm, kèm đủ mảnh.
Đứt ở khoen nối hoặc khoá là kiểu đơn giản nhất, thợ thay khoen hay khoá là xong. Đứt ở giữa thân thì thợ hàn lại một mắt. Đứt ở dây liền như dây rắn hay xương cá thì khó liền mạch hơn, có thể thấy chỗ nối.
Vì sao lắc đứt: tìm nguyên nhân để không lặp lại
Lắc ít khi đứt vô cớ. Nguyên nhân phổ biến nhất là bị mắc vào vật gì rồi bị giật: quai túi, nắm cửa, len áo, tay trẻ con. Lực giật dồn vào mắt yếu nhất hoặc khoen nối mỏng nhất. Nếu lắc của bạn đứt ở gần khoá nhiều lần, có thể khoen nối quá nhỏ so với thân lắc, nên nhờ thợ thay bằng khoen dày hơn.
Nguyên nhân thứ hai là mòn. Sau nhiều năm, các mắt cọ vào nhau làm kim loại mỏng dần ở điểm tiếp xúc. Một lắc đã đeo lâu mà bắt đầu đứt ở nhiều chỗ khác nhau là dấu hiệu cả thân đã mòn, sửa từng chỗ chỉ là tạm thời.
Nguyên nhân thứ ba là gập với các kiểu dây liền. Dây rắn, xương cá bị đè khi ngủ hay bị kẹp trong túi tạo nếp gãy, rồi một ngày đứt ở đó.
Nguyên nhân cuối là khoá hỏng. Lò xo yếu, càng cua lỏng làm khoá tự bung, lắc rơi mà không hề đứt. Khi nhặt lại, kiểm tra khoá; nếu cài vào mà giật nhẹ đã bung thì đổi khoá trước khi đeo tiếp.
Vòng kiềng bị móp, méo: chuyện nắn lại
Vòng đặc bị méo thường nắn lại được. Vòng kiềng đặc bị đè thành hình bầu dục, hay có một chỗ dẹt, thợ sẽ lồng vòng vào cây nong hình trụ và gõ đều bằng búa da hoặc búa gỗ cho tròn lại. Bề mặt gần như không để vết.
Vòng rỗng bị móp rất khó sửa. Thành vòng rỗng mỏng, chỗ lõm không đẩy ra được từ bên trong. Thợ có thể làm đỡ thấy, nhưng hiếm khi về lại như cũ. Đây là lý do vòng rỗng hợp đeo dịp hơn đeo làm việc.
Đừng tự nắn bằng kìm, búa sắt hay ép vào cạnh bàn. Kìm để lại vết răng, búa sắt để lại vết lõm, ép vào cạnh bàn tạo điểm gập góc. Mỗi cách đều biến một chỗ méo nhẹ thành chỗ hỏng khó sửa.
Vòng có hoa văn, đính đá cần thợ cẩn thận hơn. Gõ nắn có thể làm lỏng chấu giữ đá, làm méo hoa văn chạm. Khi gửi sửa, nói rõ vòng có đá để thợ kiểm tra chấu sau khi nắn.
Vòng hở méo thì xem lại cách đeo. Vòng hở hay méo do bị banh ra khi đeo. Sau khi thợ chỉnh lại, đổi sang cách lách từ bên hông cổ tay để không lặp lại.
Tự làm ở nhà hay để thợ làm
Bảng giúp bạn quyết định nhanh. Nguyên tắc chung: việc gì cần dụng cụ kim loại tác động lên trang sức thì để thợ.
| Tình huống | Tự làm được | Để thợ làm |
|---|---|---|
| Lắc đứt ở bất kỳ đâu | Gom mảnh, cất kín | Hàn mắt, thay khoen, thay khoá |
| Khoá lắc cài lỏng, tự bung | Ngừng đeo | Thay khoá hoặc chỉnh lò xo |
| Vòng đặc méo nhẹ | Không nên | Nắn trên cây nong |
| Vòng rỗng móp | Không nên | Xem có làm đỡ được không |
| Vòng hở hơi rộng | Khép nhẹ một lần bằng tay | Chỉnh nhiều, có đá, có nứt |
| Dây liền có nếp gập | Không nắn | Xem có nắn được không |
| Đá rơi khỏi vòng | Gói lại viên đá nếu còn | Gắn lại, siết chấu các viên khác |
Danh sách việc tự làm ngắn vì trang sức kim loại quý không chịu được thử sai. Một lần thử nối khoen bằng kìm ở nhà có thể biến công sửa vài phút ở tiệm thành việc phải thay cả đoạn dây.
Vòng kẹt tay không tháo ra được
Vòng kiềng kín chật hoặc tay sưng do nóng, do vận động, do mang thai có thể khiến vòng không qua được khớp. Làm theo trình tự, không giật mạnh.
- Ngồi xuống, bình tĩnh. Giơ tay cao hơn tim trong vài phút để máu dồn về, bớt sưng.
- Chườm mát bằng khăn ướt lạnh quanh bàn tay. Không chườm đá trực tiếp lên da lâu.
- Thoa nhiều xà phòng loãng, dầu ăn hoặc kem dưỡng tay lên bàn tay và lòng vòng.
- Khép các ngón, gập ngón cái vào lòng bàn tay cho bàn tay nhỏ nhất.
- Nghiêng vòng, đưa mép qua khớp ngón cái trước, vừa xoay vừa đẩy nhẹ.
- Nhờ người khác giúp đỡ vòng từ phía đối diện nếu cần.
Nếu thử vài lần không được, hoặc bàn tay đau nhiều, tê, lạnh, chuyển màu tím tái, phải đến cơ sở y tế ngay. Nhân viên y tế có dụng cụ cắt vòng an toàn. Đừng để tiếc chiếc vòng mà kéo dài thời gian; vòng cắt ra thường vẫn hàn lại được, còn bàn tay thì cần được ưu tiên.
Phòng trước: những thói quen giảm sự cố
Kiểm tra lắc định kỳ là cách phòng đứt hiệu quả nhất. Mỗi tháng một lần, lần qua từng mắt dưới đèn, tìm mắt méo, khoen hở, khoá lỏng. Thấy dấu hiệu thì mang ra tiệm trước khi đứt.
Tháo trang sức tay trước khi làm việc nặng: bê đồ, chuyển nhà, làm vườn, tập thể thao có tạ. Đây là lúc vòng bị đè, lắc bị kẹp và giật nhiều nhất. Tháo trước khi ngủ với dây liền và vòng rỗng.
Chọn cỡ vòng kín có chừa khoảng dư, nhất là khi bạn biết tay mình hay sưng: mùa hè, mang thai, sau vận động. Một vòng hơi rộng ít khi gây sự cố, một vòng vừa khít thì có.
Cuối cùng, chụp ảnh từng món trang sức có giá trị, ghi lại chất liệu, trọng lượng nếu có trên hoá đơn. Khi gửi sửa, bạn có thứ để đối chiếu; khi lỡ mất, bạn có thông tin để làm lại.
Trầy xước, mất bóng: sự cố hay chuyện bình thường
Trầy mờ đều là dấu hiệu của việc được đeo. Mọi kim loại trang sức đều trầy theo thời gian, vàng tuổi cao nhanh nhất, bạch kim tạo một lớp mờ li ti, thép và titan chậm hơn. Một chiếc vòng đeo hằng ngày sau vài tháng không còn bóng như lúc mua là chuyện bình thường, không phải hàng kém.
Vết lõm sâu, cạnh bị mài sắc thì cần để ý. Đó là dấu hiệu vòng va mạnh hoặc cọ liên tục vào một vật cứng, thường là đồng hồ hoặc vòng khác. Đổi vị trí đeo, tách các món ra, trước khi vết mài làm mỏng kim loại.
Đánh bóng lại có giới hạn. Mỗi lần đánh bóng lấy đi một lớp kim loại rất mỏng. Vòng mảnh, vòng có hoa văn nông, vòng mạ không nên đánh bóng thường xuyên. Nhiều người chọn để vòng mờ tự nhiên và chỉ đánh bóng vào dịp đặc biệt.
Đồ mạ mòn lộ màu nền không phục hồi bằng đánh bóng. Lớp mạ mòn thì phải mạ lại. Đánh bóng đồ mạ còn làm lớp mạ mỏng thêm. Hỏi tiệm có nhận mạ lại không và lớp mạ mới giữ được bao lâu.
Vàng trắng ngả vàng không phải bị đổi chất. Đó là lớp xi rhodium đã mòn, lộ màu hợp kim vàng trắng bên dưới. Xi lại ở tiệm sẽ trắng như cũ.
Các sự cố nhỏ đi kèm cần xử lý sớm
Ngoài đứt, móp và kẹt, vòng và lắc còn có những sự cố nhỏ dễ bị bỏ qua. Chúng không làm hỏng món đồ ngay, nhưng để lâu thì dẫn tới mất đồ hoặc hỏng nặng hơn.
- Đá đính bị lỏng. Lắc nhẹ gần tai nghe tiếng lạch cạch, hoặc thấy đá xoay được trong ổ. Tháo ra, mang đi siết chấu trước khi đá rơi.
- Charm treo có khoen hở. Khoen tròn nhỏ có khe nhìn thấy được. Nhờ thợ hàn kín khoen với charm quý.
- Bản lề vòng lỏng. Vòng bản lề mở ra đóng vào lỏng lẻo, chốt bản lề có thể tuột. Thợ thay chốt nhanh.
- Khoá phụ chữ số tám bị cong. Khoá phụ trên vòng bản lề, lắc tennis bị cong sẽ không giữ được khi khoá chính bung.
- Hạt trượt của lắc dây trượt lỏng. Dây tự giãn ra khi đeo. Thay lõi hoặc thay hạt.
- Mối hàn cũ ngả màu. Chỗ hàn trước đây có thể sẫm hơn phần còn lại, đôi khi là dấu hiệu mối hàn yếu. Cho thợ xem lại khi đi vệ sinh trang sức.
Gom các sự cố nhỏ này lại và xử lý một lần mỗi năm, nhân dịp mang trang sức đi làm sạch, là cách tiết kiệm thời gian mà vẫn an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Lắc đứt mất một đoạn ngắn thì nối lại có bị ngắn đi không?
Có. Nếu mất vài mắt, thợ nối lại sẽ làm lắc ngắn hơn một chút. Thợ có thể thêm vài mắt cùng kiểu nếu tìm được dây phù hợp, hoặc thêm đoạn dây nối ở khoá để bù độ dài. Màu kim loại phần mới có thể hơi khác lúc đầu.
Sửa lắc ở tiệm có bị hao vàng không?
Hàn và đánh bóng có thể làm hao một lượng rất nhỏ kim loại. Thay khoá, thay khoen thì thêm kim loại mới. Nên cân trước khi gửi, ghi trọng lượng vào biên nhận, và cân lại khi nhận. Chênh lệch nhỏ là bình thường, hỏi tiệm nếu thấy nhiều.
Vòng kiềng bị cắt để tháo khỏi tay có hàn lại được không?
Thường được với vòng vàng và bạch kim đặc. Thợ hàn lại chỗ cắt, có thể nhân dịp nới rộng thêm một chút cho dễ đeo về sau. Vòng rỗng, vòng có hoa văn chạy đều hay vòng đính đá có thể khó hàn liền đẹp hơn.
Lắc tự bung khoá mà không đứt thì có cần sửa không?
Có. Khoá tự bung là dấu hiệu lò xo yếu hoặc càng khoá bị cong. Lần sau lắc có thể rơi mà bạn không biết. Thay khoá thường nhanh và ít công hơn nhiều so với việc tìm lại chiếc lắc đã rơi ngoài đường.
Vòng thép, titan bị méo hay kẹt tay thì sao?
Thép và titan rất cứng nên ít méo, nhưng cũng vì vậy thợ kim hoàn thông thường khó nắn hay cắt. Vòng kẹt tay bằng các kim loại này cần dụng cụ chuyên dụng; nếu tay sưng đau, đến cơ sở y tế ngay, đừng tự cắt.
Có nên tự nối khoen lắc bằng kìm ở nhà không?
Không nên với lắc vàng, bạch kim. Khoen bị bẻ qua lại dễ méo, nứt hoặc không khép kín, lắc sẽ đứt lại ở đúng chỗ đó. Kìm còn để lại vết trên bề mặt. Với đồ thời trang giá trị thấp, có thể tự làm nếu chấp nhận rủi ro.
