Trang sức unisex, hay phi giới tính, là những món không mặc định dành cho nam hay cho nữ: nhẫn trơn bản vừa, nhẫn mặt vuông, xích mảnh đến vừa, nụ tai và khoen nhỏ, vòng kiềng cạnh vuông, lắc xích, mặt dây dạng thẻ hoặc hình khối. Chúng có dáng hình học, kích cỡ trung bình và màu kim loại trung tính, nên đeo trên cổ tay hay vành tai của ai cũng hợp.
Điều làm một món "đeo chung được" không chỉ nằm ở dáng mà ở tỉ lệ: cùng một sợi dây, trên cổ người này nằm ở xương đòn, trên cổ người kia lại sát gáy; cùng một chiếc vòng, tay này lỏng, tay kia chật. Bài này liệt kê nhóm món dễ đeo chung, chỉ ra những chỗ cần chỉnh theo từng người, chất liệu nên chọn, chuyện dùng chung trang sức trong cặp đôi hay gia đình, và các hiểu lầm hay gặp. Trang sức dành riêng cho nam có chuyên mục khác, ở đây chỉ nói phần giao nhau.
Trang sức chưa bao giờ hoàn toàn chia theo giới
Ý nghĩ "trang sức là của phụ nữ" thật ra khá mới nếu nhìn dài hạn. Nhẫn mặt khắc dấu từng là vật dụng của nam giới ở châu Âu để đóng dấu thư từ; khuyên tai, vòng cổ, vòng tay xuất hiện trên cả nam lẫn nữ ở rất nhiều nền văn hoá. Ranh giới giữa trang sức nam và nữ thay đổi theo từng thời kỳ, từng nơi, chứ không cố định.
Những năm gần đây, nhiều thương hiệu và thợ kim hoàn chuyển sang thiết kế không gắn nhãn giới tính, phần vì người mua không muốn bị đóng khung, phần vì những dáng đơn giản vốn đã hợp với mọi người. Ở Việt Nam, dễ thấy nhất là cảnh các cặp đôi, anh chị em, bạn thân đeo chung một kiểu nhẫn hay vòng.
Phi giới tính không phải là một phong cách thị giác riêng như boho hay cổ điển. Nó là một cách chọn: bỏ đi câu hỏi "món này của nam hay nữ" và thay bằng câu hỏi "món này có hợp người đeo không". Vì vậy một món unisex có thể mang dáng tối giản, cổ điển hay đường phố; điểm chung là không có chi tiết mặc định gắn với một giới như nơ, hoa nhỏ, hay ngược lại đầu lâu cỡ lớn.
Nhóm món dễ đeo chung
Bảng dưới gom các món ít bị coi là "của nam" hay "của nữ", kèm chỗ cần chỉnh khi đeo cho từng người.
| Món | Dáng unisex hay gặp | Vì sao dễ đeo chung | Chỗ cần chỉnh theo người |
|---|---|---|---|
| Nhẫn trơn | Bản phẳng hoặc bản tròn, rộng vừa | Không có chi tiết trang trí | Cỡ nhẫn; bản rộng hơn cho ngón tay to |
| Nhẫn mặt vuông | Mặt phẳng, cạnh rõ, có thể khắc | Hình khối rõ, hợp ngón trỏ và ngón út | Cỡ mặt tương xứng với bề ngang ngón |
| Xích mảnh đến vừa | Mắt tròn, mắt dẹt, mắt hộp | Đường thẳng đơn giản | Độ dài theo cỡ cổ để rơi đúng chỗ muốn |
| Nụ tai, khoen nhỏ | Hạt tròn, khoen ôm sát | Nhỏ, gọn, không đung đưa | Chốt chắc với dái tai dày mỏng khác nhau |
| Vòng kiềng cạnh vuông | Bản vừa, mặt phẳng | Khối hình học trung tính | Đường kính trong theo cổ tay |
| Lắc xích | Mắt xích đều, khoá càng cua hoặc khoá hộp | Đeo một mình hay cùng đồng hồ đều được | Độ dài, có khoen nối để chỉnh |
| Mặt dây thẻ bài, hình khối | Thẻ chữ nhật, đĩa tròn, khối trụ | Không biểu tượng gắn giới | Cỡ mặt tương xứng với xích |
Có thể thấy "chỗ cần chỉnh" gần như luôn là kích thước. Cùng một mẫu thiết kế, chỉ cần đổi cỡ và độ dài là đã đeo được cho hai người rất khác nhau về khổ người.
Tỉ lệ: cùng một món, hai người đeo khác hẳn
Độ dài dây so với vòng cổ. Một sợi dây vừa xương đòn trên cổ nhỏ có thể nằm sát cổ, gần như thành choker, trên cổ to hơn. Khi mua dây cho người khác, hỏi họ thích dây nằm ở đâu thay vì chỉ hỏi số độ dài.
Bản nhẫn so với ngón tay. Nhẫn bản hẹp trên ngón to trông mảnh như sợi chỉ; nhẫn bản rộng trên ngón nhỏ thì chiếm gần hết đốt ngón. Nhiều mẫu unisex có hai ba độ rộng bản cho cùng một dáng, chính vì lý do này.
Mặt dây so với khổ ngực và vai. Mặt dây nhỏ trên khổ người lớn dễ chìm; mặt dây to trên khổ người nhỏ dễ lấn. Không có kích cỡ đúng duy nhất, chỉ có kích cỡ hợp với người đeo.
Vòng tay và độ rơi. Vòng kiềng vừa khít trên tay này có thể không qua được bàn tay của người kia, dù cổ tay hai người gần bằng nhau, vì bàn tay rộng hẹp khác nhau. Vòng hở hoặc lắc có khoen chỉnh độ dài linh hoạt hơn khi đeo chung.
Khoen tai và độ dày dái tai. Khoen ôm sát vừa với dái tai mỏng có thể bị bó với dái tai dày. Kiểm đường kính trong và độ dài chốt trước khi đặt mua cho người khác.
Chọn chất liệu và bề mặt trung tính
Kim loại trắng. Vàng trắng, bạch kim, thép, titan có màu lạnh, ít gợi liên tưởng giới tính, phối được với nhiều màu trang phục.
Vàng vàng mặt mờ. Vàng vàng bóng gương đôi khi bị coi là "nữ tính" hoặc "phô trương" tuỳ người nhìn; mặt xước mờ làm màu vàng trầm lại, dễ đeo chung hơn.
Kim loại đen. Thép phủ đen, gốm đen, tungsten đen hợp những người thích vẻ mạnh, nhưng khó nới cỡ và khó sửa. Với nhẫn đôi, cân nhắc chuyện cả hai người đều có thể thay đổi cỡ tay theo năm tháng.
Tránh đá màu chói nếu muốn trung tính. Đá nhỏ màu trung tính như trắng, đen, xám hoặc không đá thường dễ đeo chung hơn. Đây là mặc định chứ không phải quy tắc; nhiều người thích chính sự phá cách của một viên đá màu.
Bề mặt quyết định nhiều hơn người ta nghĩ. Cùng một chiếc nhẫn bản phẳng, mặt bóng gương cho cảm giác sang và nổi, mặt xước chải cho cảm giác công cụ, gọn và trầm. Nếu món đồ sẽ được hai người có gu khác nhau đeo, mặt mờ thường là điểm gặp nhau dễ hơn. Khi đánh bóng lại ở tiệm, nhớ dặn giữ đúng kiểu bề mặt ban đầu.
Cân nhắc độ bền với nhịp sống của từng người. Người làm việc tay chân, chơi thể thao nhiều nên chọn kim loại cứng hoặc tuổi vàng thấp hơn để nhẫn ít móp; người làm văn phòng có thể chọn vàng tuổi cao hơn nếu thích màu đậm. Nhẫn đôi vì thế đôi khi khác chất liệu là hợp lý.
Dùng chung và đeo đôi trang sức trong gia đình, cặp đôi
Đeo chung kiểu, hoặc thậm chí mượn trang sức của nhau, là chuyện thường gặp. Vài lưu ý giúp việc này dễ chịu:
- Nhẫn đôi không nhất thiết giống hệt. Cùng một dáng nhưng hai độ rộng bản, hoặc hai màu kim loại, giúp mỗi người đeo đúng tỉ lệ của mình mà vẫn thấy là một cặp.
- Khắc kín ở mặt trong. Ngày tháng, chữ cái tên người kia, một từ riêng; dáng ngoài vẫn trung tính để đeo ở mọi môi trường.
- Không dùng chung bông tai khi chưa vệ sinh. Chốt bông tai đi qua lỗ xỏ trên da; dùng chung mà không rửa sạch có thể mang vi khuẩn từ người này sang người kia. Rửa bằng nước xà phòng, lau cồn y tế nếu chất liệu chịu được, để khô rồi mới đeo.
- Mượn nhẫn thì đúng cỡ hoặc rộng hơn. Cố đeo nhẫn chật hơn ngón có thể bị kẹt khi tay sưng; đeo nhẫn rộng thì dễ rơi. Mượn trong thời gian ngắn là hợp lý.
- Giữ hoá đơn và ghi rõ của ai. Món dùng chung lâu ngày dễ nhầm lẫn khi sửa chữa, thu đổi hoặc chia tài sản trong gia đình.
Đeo đôi là cách đánh dấu một mối quan hệ, nhưng không món trang sức nào giữ được mối quan hệ thay cho hai người. Chọn món mình thích đeo hằng ngày, kể cả khi người kia không ở bên.
Trang sức unisex ở nơi làm việc và trong ánh nhìn xung quanh
Ở nhiều môi trường làm việc, món unisex nhỏ gọn là lựa chọn ít gây chú ý nhất. Nhẫn trơn, nụ tai nhỏ, xích mảnh giấu trong cổ áo hầu như không bị nhắc đến. Một số ngành có quy định riêng về trang sức vì lý do an toàn hay vệ sinh, như y tế, chế biến thực phẩm, xưởng máy; quy định đó áp chung cho mọi người, không phân giới.
Ngoài công sở, người đeo trang sức không theo khuôn giới tính đôi khi vẫn gặp lời bình phẩm từ người xung quanh, nhất là nam giới đeo khuyên tai, vòng tay nhiều chiếc. Cách nhiều người chọn là bắt đầu bằng món nhỏ, cùng màu kim loại với đồng hồ, kính, khoá thắt lưng, để trang sức hoà vào tổng thể chứ không nổi lên như một tuyên bố.
Đó là lựa chọn của mỗi người. Có người muốn trang sức kín đáo, có người muốn nó nói thay mình. Trang sức unisex đủ linh hoạt cho cả hai: cùng một chiếc nhẫn mặt vuông có thể là chi tiết lặng lẽ hoặc điểm nhấn tuỳ cách phối.
Hiểu lầm hay gặp về trang sức unisex
"Unisex là món to, thô, kiểu nam." Nhiều món unisex rất mảnh: nụ tai hạt tròn, nhẫn trơn hai li, xích mắt nhỏ. Điều xác định unisex là dáng không mặc định giới, không phải kích cỡ.
"Một cỡ vừa cho tất cả." Mô tả "unisex" không có nghĩa là một kích thước. Nhẫn, dây, vòng vẫn cần chọn cỡ theo người đeo, và nhiều mẫu tốt có nhiều cỡ.
"Unisex thì phải là kim loại trắng." Vàng vàng, vàng hồng đều có món unisex. Bề mặt mờ, dáng hình học quan trọng hơn màu kim loại.
"Món unisex thì không làm quà được." Ngược lại, khi chưa rõ gu người nhận, một món dáng trung tính như nhẫn trơn, xích mảnh hay lắc mắt đều thường ít rủi ro hơn món có hoạ tiết gắn với một giới. Kèm lời nhắn có thể đổi cỡ là đủ chu đáo.
"Đeo đồ unisex là tuyên bố về giới tính." Phần lớn người chọn món unisex chỉ đơn giản vì thấy đẹp, tiện, hoặc muốn đeo chung với người thân. Đọc trang sức của người khác như một thông điệp riêng tư là điều không nên.
Câu hỏi thường gặp
Nam giới đeo nhẫn ngón áp út có sao không?
Không có quy định nào cấm. Ở nhiều nơi, ngón áp út gắn với nhẫn cưới nên người xung quanh có thể hiểu là bạn đã kết hôn. Nếu không muốn bị hiểu nhầm, đeo ở ngón khác. Ý nghĩa từng ngón theo tập quán có bài riêng trong chuyên mục các kiểu nhẫn.
Mua dây chuyền unisex làm quà nên chọn độ dài nào?
Nếu không biết cỡ cổ người nhận, chọn dây có khoen nối để chỉnh vài phân, hoặc độ dài trung bình rơi quanh xương đòn với đa số người. Đi kèm lời nhắn có thể đổi cỡ sẽ giúp người nhận thoải mái hơn.
Vòng kiềng có đeo chung được không?
Khó hơn lắc vì vòng kiềng phải luồn qua bàn tay. Hai người có cổ tay gần bằng nhau vẫn có thể cần cỡ vòng khác nhau do bàn tay rộng hẹp khác nhau. Vòng hở có độ đàn hồi hoặc lắc có khoá linh hoạt hơn khi dùng chung.
Nhẫn đôi có nhất thiết phải cùng chất liệu?
Không. Nhiều cặp chọn cùng dáng nhưng khác kim loại, ví dụ một người vàng trắng, một người vàng vàng, theo sở thích và màu đồng hồ của mỗi người. Điều nên cân nhắc là cả hai chất liệu đều sửa cỡ được nếu sau này cần.
Trang sức unisex có đắt hơn trang sức thường không?
Không có lý do để đắt hơn chỉ vì nhãn unisex. Giá phụ thuộc chất liệu, trọng lượng, công chế tác và thương hiệu. Một số mẫu unisex có bản rộng hoặc nhiều cỡ nên dùng nhiều kim loại hơn, đó mới là nguyên nhân giá chênh.
Có nên khắc tên lên nhẫn đôi?
Khắc ở mặt trong là cách phổ biến và kín đáo. Nhiều người chọn chữ cái đầu, ngày tháng hoặc một từ ngắn thay vì tên đầy đủ, vừa đỡ chật chỗ khắc, vừa ít lộ thông tin cá nhân nếu nhẫn bị thất lạc.
