Dây figaro là dây mắt dẹt có nhịp lặp lại: vài mắt ngắn, rồi một mắt dài, rồi lại vài mắt ngắn; nhịp phổ biến nhất là ba mắt ngắn xen một mắt dài. Nhịp đều đặn này làm sợi dây có một "giai điệu" riêng, nhìn từ xa vẫn nhận ra, khác hẳn những dây có mắt giống hệt nhau.
Kiểu dây này có nguồn gốc từ nghề kim hoàn Ý và được làm phổ biến bằng máy từ nhiều thập kỷ trước, nên ở nhiều nơi nó vẫn được giới thiệu như một kiểu dây "kiểu Ý". Ở Việt Nam, dây figaro quen thuộc với cả nam lẫn nữ: bản mảnh để treo mặt, bản vừa và to để đeo trơn.
Bài này giải thích cấu tạo và các nhịp mắt khác nhau của dây figaro, so sánh nó với dây curb, nói về độ bền, chỗ hay hỏng, cách treo mặt và cách giữ cho các mắt dài không bị kéo giãn. Nếu bạn đang phân vân giữa figaro và một sợi curb trơn, phần so sánh ở giữa bài sẽ cho thấy hai kiểu khác nhau ở những điểm nào thật sự ảnh hưởng tới việc đeo hằng ngày, chứ không chỉ khác ở vẻ ngoài. Còn nếu bạn đã có một sợi figaro lâu năm, phần nói về mắt dài sẽ giúp bạn biết nên nhìn vào đâu khi kiểm dây.
Cấu tạo: một dây curb có nhịp
Về cơ bản, dây figaro được làm theo nguyên lý của dây curb: các mắt được xoắn một góc rồi ép dẹt để nằm phẳng. Điểm khác là không phải mắt nào cũng cùng kích thước. Cứ sau một số mắt ngắn gần tròn lại có một mắt kéo dài thành hình bầu dục thuôn. Nhịp này lặp lại suốt chiều dài sợi dây.
Vì có mắt dài, dây figaro ít khít hơn dây curb thường. Ở chỗ mắt dài, dây có một khoảng trống lớn hơn, bắt sáng khác các mắt ngắn, tạo nên nhịp sáng tối đặc trưng. Một số dây figaro được phay thêm trên mặt mắt để lấp lánh hơn, đặc biệt ở mắt dài vì bề mặt rộng.
Cũng như dây curb, dây figaro có loại đặc và loại rỗng. Dây figaro mảnh hầu như là đặc; dây bản to thì có cả hai. Dấu hiệu phân biệt vẫn là trọng lượng so với độ to bản, và câu hỏi trực tiếp với người bán, ghi vào hoá đơn.
Các nhịp mắt figaro hay gặp
Ngoài nhịp ba ngắn một dài quen thuộc, bạn có thể gặp nhiều nhịp khác. Nhịp mắt ảnh hưởng đến vẻ ngoài và một chút đến độ bền.
| Nhịp | Mô tả | Vẻ ngoài | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Ba ngắn một dài | Ba mắt ngắn, một mắt dài, lặp lại | Nhịp cổ điển, cân đối | Phổ biến nhất ở tiệm |
| Một ngắn một dài | Mắt ngắn và mắt dài xen kẽ liên tục | Thoáng, nhiều khoảng sáng | Nhiều mắt dài nên cần chú ý độ bền |
| Hai ngắn một dài | Hai mắt ngắn, một mắt dài | Nằm giữa hai kiểu trên | Ít gặp hơn |
| Nhịp nhiều mắt ngắn | Năm, bảy mắt ngắn rồi mới có một mắt dài | Gần với dây curb, có điểm nhấn thưa | Hợp người thích kín đáo |
| Figaro mắt dài to | Mắt dài rất to, có khi chạm khắc | Mạnh, nổi bật | Thường là dây nam bản lớn |
Nếu bạn đã có một sợi figaro và muốn mua thêm lắc tay cùng bộ, hãy mang dây theo để so nhịp. Hai món cùng tên figaro nhưng khác nhịp đặt cạnh nhau sẽ lệch mắt rõ.
So với dây curb: hơn ở đâu, kém ở đâu
Hơn ở điểm nhấn. Dây curb có mắt đều nên trông liền mạch; figaro có nhịp nên trông có thiết kế hơn ngay cả khi đeo trơn. Nhiều người chọn figaro vì nó đủ khác mà không quá cầu kỳ.
Hơn ở độ thoáng. Mắt dài tạo khoảng hở, dây nhẹ hơn một chút so với curb cùng bản, ít bí da hơn khi trời nóng.
Kém ở độ khít. Khoảng hở ở mắt dài có thể kẹp tóc ở gáy hoặc móc vào sợi vải của áo len. Với dây bản lớn, điều này rõ hơn.
Kém ở mắt dài. Mắt dài có hai cạnh dài, khi bị kéo căng hoặc bị giật mạnh, mắt dài là chỗ dễ bị kéo giãn hoặc cong vênh hơn mắt ngắn tròn.
Ngang nhau ở độ rối. Cả hai kiểu đều nằm phẳng, ít thắt nút, dễ cất. Đây là ưu điểm chung của họ dây mắt dẹt.
Mắt dài: chỗ cần để ý khi đeo lâu
Mắt dài là đặc trưng của figaro, cũng là chỗ thợ sửa dây hay gặp vấn đề nhất. Khi dây bị giật, như khi móc vào túi xách hay bị trẻ nhỏ kéo, lực dồn vào mắt yếu nhất. Mắt dài có thể bị kéo giãn ra, khe hở rộng hơn, hoặc mối hàn của mắt bị bung. Một mắt dài bung có thể làm dây tuột khỏi cổ mà người đeo không hay biết.
Vì vậy, khi kiểm dây figaro, hãy nhìn kỹ các mắt dài: chúng phải đều nhau về chiều dài, khép kín, không có mắt nào hé mở hay méo. Kiểm định kỳ vài tháng một lần, nhất là với dây đeo hằng ngày. Thấy mắt dài nào hé ra, mang đi hàn lại ngay, việc này nhanh và không tốn nhiều công.
Với dây figaro mảnh treo mặt, mặt dây thường trượt về nằm ở một mắt dài vì đó là chỗ rộng nhất. Mặt nặng nằm lâu ở một mắt dài sẽ làm mắt đó mòn và giãn nhanh hơn. Một khoen treo vừa vặn, không quá rộng, giúp mặt dây dịch chuyển đều trên nhiều mắt thay vì kẹt ở một chỗ.
Treo mặt và đeo trơn
Dây figaro mảnh là lựa chọn hay dùng để treo mặt chữ, mặt tròn khắc, mặt đá nhỏ. Mặt dây nằm phẳng trên nền dây dẹt, không bị lật nhiều như trên dây tròn. Khoen treo cần đủ rộng để luồn qua mắt dài lẫn khoá, nhưng không nên quá rộng để mặt dây không lắc lư nhiều.
Dây figaro bản vừa và to thường được đeo trơn. Với nam, figaro bản to đeo ngoài áo thun hoặc trong sơ mi mở cúc là kiểu quen thuộc. Với nữ, figaro bản vừa đeo sát cổ hoặc ở xương quai xanh, phối với áo cổ tròn hay cổ thuyền, tạo điểm nhấn mà không cần mặt.
Nếu bạn thích đeo nhiều lớp, figaro hợp làm lớp giữa hoặc lớp dài nhất, vì nhịp mắt tạo tương phản với lớp dây mảnh trơn sát cổ. Tránh đeo hai sợi figaro cùng bản sát nhau, nhịp mắt chồng lên nhau dễ rối mắt và các mắt dài có thể móc vào nhau.
Kiểm một sợi dây figaro ở quầy
Mất vài phút nhưng giúp bạn chọn được sợi dây đều và chắc:
- Đặt dây thẳng trên mặt phẳng: nhịp mắt phải đều từ đầu đến cuối, không chỗ nào thiếu hoặc thừa mắt ngắn.
- Nhìn từng mắt dài: khép kín, cùng chiều dài, không mắt nào méo hay hé.
- Vuốt dây qua ngón tay: mặt dây trơn, không có gờ sắc ở mép mắt.
- Cầm hai đầu, kéo nhẹ: các mắt không xê dịch bất thường, không có tiếng lạo xạo.
- Kiểm đoạn sát khoá: mắt cuối nối với khoá chắc chắn, có ký hiệu chất liệu.
- Hỏi dây đặc hay rỗng, trọng lượng và tuổi vàng, ghi vào hoá đơn.
Một sợi figaro làm tốt có nhịp đều như được đo bằng thước. Nhịp lệch, mắt dài mắt ngắn không đều thường là dấu hiệu dây đã qua sửa chữa hoặc được làm thiếu cẩn thận.
Vệ sinh và giữ dáng dây figaro
Dây figaro dẹt và thoáng nên khá dễ vệ sinh. Ngâm dây trong nước ấm pha vài giọt nước rửa bát dịu nhẹ, chải nhẹ hai mặt bằng bàn chải mềm, chú ý các điểm tiếp xúc giữa mắt ngắn và mắt dài. Xả lại trong bát nước sạch, đặt trên khăn bông thấm khô, để khô hẳn trước khi cất.
Để giữ các mắt dài không bị kéo giãn, tránh treo dây lên móc với mặt dây nặng trong thời gian dài; lực kéo liên tục có thể làm giãn mắt từ từ. Cất dây trải thẳng hoặc cuộn tròn rộng trong hộp có lót mềm là đủ.
Không đeo dây figaro khi ngủ, khi chơi với trẻ nhỏ, khi tập thể thao, là ba lúc dây dễ bị giật nhất. Với dây rỗng, thêm lưu ý tránh nằm đè và tránh để dây trong túi chung với đồ cứng. Những thói quen nhỏ này giữ cho nhịp mắt của dây đều đặn nhiều năm.
Ví dụ giả định: một sợi figaro bị bung mắt dài
Ví dụ giả định: một cô giáo ở Quảng Ngãi đeo dây figaro mảnh treo mặt chữ cái đã vài năm. Một buổi chiều bế đứa cháu nhỏ, bé nắm dây giật mạnh. Dây không đứt, nhưng tối về cô thấy một mắt dài hé ra một khe nhỏ, mặt chữ có lúc mắc vào khe đó.
Cô mang dây ra tiệm. Thợ kiểm toàn bộ các mắt dài, phát hiện thêm một mắt khác hơi giãn dù chưa hở. Cả hai mắt được hàn kín và nắn lại, dây được làm sạch, tổng thời gian chưa tới nửa giờ. Thợ dặn thêm khoen của mặt chữ hơi rộng nên mặt hay trượt về nằm ở mắt dài; thu nhỏ khoen một chút sẽ giảm lực dồn vào một mắt.
Nếu cô tiếp tục đeo với mắt hé, khả năng cao là một ngày nào đó dây sẽ tuột khỏi cổ khi đang đi đường. Bài học từ ví dụ này rất đơn giản: với dây figaro, mắt dài là chỗ cần nhìn mỗi khi dây bị giật, và sửa sớm luôn rẻ công hơn tìm lại sợi dây đã rơi.
Câu hỏi thường gặp
Dây figaro có phải hàng Ý không?
Figaro là tên một kiểu mắt xích có nguồn gốc từ nghề kim hoàn Ý, không phải chứng nhận xuất xứ. Dây figaro ngày nay được làm ở nhiều nơi trên thế giới, kể cả Việt Nam. Muốn biết dây được làm ở đâu, hãy hỏi người bán và xem giấy tờ đi kèm.
Dây figaro hợp với nam hay nữ?
Cả hai. Dây figaro mảnh hợp nữ, thường treo mặt nhỏ hoặc đeo trơn sát cổ. Dây figaro bản vừa và to được nhiều nam chọn đeo trơn. Không có quy định về giới tính, chọn theo bản dây và khổ người.
Mắt dài của dây figaro bị hé ra thì làm sao?
Đừng tự bóp lại bằng kìm, dễ làm méo mắt. Tháo dây ra và mang đến tiệm để thợ hàn kín mắt đó. Việc này nhanh và thường không tốn nhiều công. Để lâu, mắt hé có thể bung hẳn và làm dây tuột mất.
Dây figaro có dễ rối không?
Không. Giống các dây mắt dẹt khác, figaro nằm phẳng và ít thắt nút. Cất dây trải thẳng hoặc cuộn tròn rộng là đủ. Dây figaro rất mảnh có thể rối nhẹ khi để chung với dây khác, nên cất riêng từng sợi.
Dây figaro và lắc tay figaro có nên mua cùng bộ không?
Nếu bạn thích sự đồng bộ thì nên, nhưng hãy so nhịp mắt và bản dây trực tiếp. Hai món cùng tên figaro nhưng khác nhịp hoặc khác độ phay đặt cạnh nhau sẽ lệch. Mua cùng lúc ở cùng một nơi giúp dễ khớp hơn.
Có thể rút ngắn dây figaro không?
Được. Thợ cắt bớt mắt và gắn lại khoá. Nên cắt sao cho nhịp mắt ở hai đầu vẫn đều, tức là cắt ở cuối một nhịp đầy đủ. Hỏi thợ trước về độ dài sau khi cắt để không lệch nhịp ở đoạn sát khoá.
