Locket là mặt dây chuyền dạng hộp nhỏ gồm hai nửa vỏ nối với nhau bằng bản lề, đóng lại nhờ một cái lẫy; bên trong có một hoặc hai ô để lồng ảnh hay giữ một vật kỷ niệm nhỏ. Dáng hay gặp là tròn, oval và trái tim. Người ta đeo locket vì thứ nằm bên trong, nên điều quan trọng nhất là bản lề, lẫy và cách giữ thứ bên trong khỏi ẩm, khỏi bong.
Bài này đi qua cấu tạo một chiếc locket, các dáng và kiểu ngăn, cách nhận ra bản lề và lẫy tốt, cách cắt và lồng ảnh, cách đeo hằng ngày cho bền và cách mở một chiếc locket cũ trong gia đình mà không làm hỏng ảnh bên trong.
Một chiếc locket gồm những phần nào
Phần ngoài là hai nửa vỏ, thường được dập hoặc đúc rỗng để nhẹ. Mặt trước có thể trơn, chạm hoa văn hoặc đính đá; mặt sau thường trơn hoặc để khắc. Hai nửa nối với nhau bằng bản lề, một ống nhỏ có chốt xuyên qua. Ở phía đối diện bản lề là lẫy: một gờ nhỏ trên nửa này cài vào rãnh của nửa kia, ấn nhẹ là đóng, dùng móng tay nạy nhẹ ở khe là mở.
Bên trong mỗi nửa thường có một khung ô để giữ ảnh. Ô có thể có tấm che trong suốt bằng nhựa hoặc kính mỏng, đặt vừa khít trong một vành nhỏ, ảnh nằm phía sau tấm che. Một số locket không có tấm che, ảnh chỉ được ép vào ô nhờ một vành kim loại có thể bẻ nhẹ để giữ.
Móc treo của locket thường là một khoen ở đỉnh, đối diện hoặc cạnh bản lề tuỳ thiết kế. Vì locket rỗng nhưng có hai lớp vỏ, nó dày hơn mặt dây thông thường, và trọng lượng phân bố khác: phía bản lề thường nặng hơn một chút, nên locket treo hơi nghiêng về phía đó nếu móc đặt không khéo.
Các dáng và kiểu ngăn locket thường gặp
Ngoài dáng bên ngoài, số ngăn và cách mở quyết định bạn đặt được gì vào trong.
| Kiểu | Mô tả | Hợp để giữ | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Tròn, oval hai ngăn | Mở như cuốn sách, mỗi bên một ô | Hai ảnh chân dung nhỏ | Dáng phổ biến nhất, dễ cắt ảnh |
| Trái tim hai ngăn | Hai ô hình tim | Ảnh đôi, ảnh con | Cắt ảnh hình tim cần khéo để mặt người không bị cụt |
| Một ngăn có nắp | Một ô sâu, nắp đậy | Lọn tóc, mẩu giấy gấp, cánh hoa ép | Đồ hữu cơ phải thật khô trước khi cất |
| Nhiều ngăn gấp | Ba bốn ô xếp như quạt hoặc như sách | Ảnh cả gia đình | Nhiều bản lề nhỏ, nhiều điểm yếu |
| Chữ nhật, hình sách nhỏ | Dáng vuông vức, mở ngang | Ảnh khổ dọc | Góc vuông dễ cọ áo, dễ móp |
Nếu mua locket để lồng ảnh hai người, dáng tròn hoặc oval cho nhiều chỗ nhất cho khuôn mặt; trái tim đẹp nhưng phần mũi tim gần như không dùng được.
Bản lề và lẫy: hai chỗ cần xem trước khi mua
Mở đóng thử vài lần. Lẫy tốt cho cảm giác "tách" rõ khi đóng, không cần ấn mạnh, và không tự bật khi lắc nhẹ. Lẫy quá lỏng là lúc đeo locket tự mở, ảnh rơi; lẫy quá chặt là mỗi lần mở phải nạy mạnh, dễ trầy viền.
Nhìn khe khi đóng. Hai nửa nên khít đều quanh viền. Khe hở một bên nghĩa là vỏ đã cong hoặc bản lề lệch, nước và bụi sẽ vào từ đó.
Lắc nhẹ bản lề. Mở locket ra, cầm một nửa và lắc nhẹ nửa kia. Bản lề tốt chỉ cho xoay quanh trục, không lắc lư sang hai bên. Chốt bản lề lỏng là chỗ đầu tiên hỏng sau vài năm.
Xem vành giữ ảnh. Vành giữ tấm che phải chắc, tấm che không xê dịch. Nếu không có tấm che, xem vành kim loại có đủ để giữ ảnh mà không phải dán keo không.
Độ dày vỏ. Vỏ rỗng quá mỏng dễ móp khi bị đè, và vỏ móp thì lẫy không còn khớp. Bóp nhẹ hai mặt giữa ngón cái và ngón trỏ: vỏ tốt không lún.
Cắt và lồng ảnh cho vừa khung
Lồng ảnh là việc làm được tại nhà nếu kiên nhẫn. Cách làm phổ biến:
- Mở locket, gỡ nhẹ tấm che trong suốt (nếu có) hoặc tấm lót mẫu đi kèm. Tấm lót mẫu chính là khuôn đúng cỡ ô.
- Nếu không có tấm lót, đặt một mảnh giấy mỏng lên ô, dùng bút chì miết theo vành để lấy đường viền, cắt ra làm khuôn.
- In ảnh trên giấy ảnh mỏng hoặc giấy in thường chất lượng tốt, cỡ khuôn mặt nhỏ hơn bạn nghĩ: ô locket thường chỉ vừa một khuôn mặt cỡ đầu ngón tay.
- Đặt khuôn lên ảnh, căn khuôn mặt vào giữa, chừa trán và cằm, cắt theo khuôn. Cắt hơi nhỏ hơn đường viền một chút để ảnh vào ô không bị cong.
- Đặt ảnh vào ô, đặt lại tấm che, ấn đều cho vành giữ. Tránh dùng keo dán thẳng lên ảnh và kim loại; nếu bắt buộc phải cố định, dùng một miếng băng dính hai mặt rất nhỏ ở mặt sau ảnh.
- Đóng locket, lắc nhẹ xem ảnh có xê dịch không. Mở lại sau vài ngày đeo để kiểm.
Nhiều tiệm nhận cắt và lồng ảnh khi mua locket; nếu ảnh là bản duy nhất, nên nhờ họ dùng bản in lại, giữ ảnh gốc ở nhà.
Giữ ảnh và đồ kỷ niệm bên trong khỏi ẩm
Locket không kín nước. Khi tắm, bơi, ra mồ hôi nhiều, hơi ẩm lọt qua khe viền và bản lề, đọng lại bên trong. Ảnh giấy gặp ẩm sẽ phồng, ố, dính vào tấm che; lọn tóc hay cánh hoa ép có thể mốc. Cách đơn giản nhất là tháo locket khi tắm, khi bơi, khi tập thể dục ra nhiều mồ hôi.
Nếu lỡ để locket ướt, mở ngay, lấy ảnh ra, để ảnh và locket khô tự nhiên ở nơi thoáng, không phơi nắng gắt và không sấy nóng sát. Ảnh đã phồng hoặc ố thì thay bằng bản in mới; vì vậy luôn giữ một bản ảnh gốc ở nhà hoặc trong điện thoại.
Với vật kỷ niệm hữu cơ như lọn tóc, cánh hoa, mẩu giấy viết tay, hãy chắc chắn chúng khô hoàn toàn trước khi đặt vào. Một số người bọc lọn tóc trong một mảnh giấy can mỏng để tóc không bết vào kim loại. Cất locket ở nơi khô, có gói hút ẩm nhỏ trong hộp, nhất là trong mùa nồm ẩm ở miền Bắc.
Locket vàng trắng có lớp xi phủ ngoài; ẩm và mồ hôi không làm hỏng vàng, nhưng xà phòng, nước hoa đọng trong khe lâu ngày làm locket xỉn và khó lau. Vệ sinh khe bằng bàn chải mềm khô, không ngâm cả locket trong nước.
Đeo locket hằng ngày: chọn dây và thói quen
Locket dày và nặng hơn mặt dây thường cùng cỡ, nên cần dây chắc hơn. Dây chỉ mảnh dễ bị kéo xoắn, mòn ở chỗ móc treo. Dây mắt tròn cỡ vừa, dây rolo, dây hộp vừa là lựa chọn hay gặp. Độ dài dây nên để locket nằm trên vùng ngực phẳng, vì locket nằm ngay xương quai xanh sẽ bị đẩy nghiêng, dễ lật.
Vì locket hai nửa, phía bản lề hơi nặng hơn, nên đôi khi locket treo xoay nghiêng. Nếu chuyện này khó chịu, nhờ thợ dời móc treo hoặc chọn locket có móc đặt đúng trọng tâm. Khi đeo, tránh tì mạnh lên locket, ví dụ nằm sấp ngủ, vì vỏ rỗng có thể móp và lẫy lệch.
Mở locket nhiều lần trong ngày làm lẫy mòn nhanh. Nếu bạn hay mở để nhìn ảnh, nên mở bằng móng tay ở khe lẫy, không dùng vật kim loại nạy. Thỉnh thoảng nhìn kỹ lẫy và bản lề; thấy lẫy lỏng, mang tới tiệm chỉnh sớm trước khi locket tự bật mở giữa đường.
Locket cũ của gia đình: mở và giữ gìn thế nào
Nhiều gia đình còn giữ chiếc locket của bà, của mẹ, bên trong là ảnh đen trắng cũ. Ảnh cũ có thể đã dính vào tấm che hoặc vào kim loại, lẫy có thể đã kẹt. Đừng nạy mạnh. Trước hết, chụp lại locket cả mặt trước, mặt sau ở nhiều góc. Sau đó thử mở bằng móng tay ở khe lẫy, lực nhẹ và đều.
Nếu mở được mà ảnh dính, đừng bóc ảnh ra. Chụp lại ảnh bên trong càng rõ càng tốt; nếu cần, nhờ người làm phục hồi ảnh xử lý từ bản chụp. Ảnh gốc cứ để nguyên trong locket là cách giữ an toàn nhất. Nếu lẫy kẹt hẳn hoặc bản lề rỉ, nhờ thợ kim hoàn mở; dặn trước bên trong có ảnh cũ để họ cẩn thận.
Locket cũ có thể đã mòn bản lề, móp vỏ. Thợ thường thay được chốt bản lề, chỉnh lẫy, nắn vỏ. Với đồ kỷ niệm, nên dặn giữ nguyên dáng, không đánh bóng mạnh làm mất hoa văn mờ của thời gian. Nếu muốn đeo lại hằng ngày, có thể làm thêm một bản in ảnh mới để lồng vào, cất ảnh gốc riêng.
Mua locket làm quà: những câu nên hỏi người bán
Locket hay được chọn làm quà sinh con, quà kỷ niệm, quà cho mẹ. Vì thứ quý nhất nằm bên trong, câu hỏi khi mua nên xoay quanh chỗ chứa và độ bền:
- Ô bên trong rộng bao nhiêu? Hỏi đường kính hoặc chiều cao, chiều rộng của ô, không phải của vỏ ngoài. Vỏ to nhưng viền dày thì ô vẫn nhỏ.
- Có tấm che trong suốt không, bằng gì? Tấm che giữ ảnh phẳng và bảo vệ mặt ảnh; thiếu tấm che thì ảnh dễ trầy khi mở đóng.
- Vỏ đặc hay rỗng, dày cỡ nào? Vỏ rỗng mỏng nhẹ nhưng dễ móp, vỏ dày hơn chắc hơn và nặng hơn, cần dây khác.
- Tiệm có nhận lồng ảnh và chỉnh lẫy về sau không? Locket là món cần chăm định kỳ; biết trước chỗ chỉnh lẫy, thay chốt đỡ lúng túng.
- Mặt sau có khắc được không? Nhiều người khắc ngày sinh, tên viết tắt ở mặt sau; mặt sau cong nhiều hoặc có hoa văn thì khó khắc rõ.
- Có bán kèm dây không, dây loại gì? Dây đi kèm locket đôi khi quá mảnh so với locket; nên xem dây có đỡ nổi locket không ngay tại quầy.
Nếu tặng cho trẻ nhỏ, nhớ rằng locket là vật nhỏ có lẫy, có ô mở, không hợp để trẻ tự đeo khi chưa đủ lớn; người lớn nên giữ hộ và đưa cho trẻ đeo trong những dịp có người lớn bên cạnh.
Câu hỏi thường gặp
Locket là gì?
Locket là mặt dây chuyền dạng hộp nhỏ có hai nửa nối bằng bản lề và đóng bằng lẫy, bên trong có ô để lồng ảnh hoặc giữ vật kỷ niệm nhỏ như lọn tóc. Dáng hay gặp là tròn, oval, trái tim. Người ta thường đeo locket để mang theo hình người thân.
Cắt ảnh vào locket thế nào cho vừa?
Dùng tấm lót mẫu đi kèm hoặc lấy khuôn ô bằng giấy mỏng và bút chì, in ảnh sao cho khuôn mặt nhỏ cỡ đầu ngón tay, đặt khuôn lên ảnh, căn giữa rồi cắt nhỏ hơn viền một chút. Đặt ảnh vào ô, đè tấm che lên, tránh dán keo trực tiếp.
Đeo locket đi tắm có sao không?
Kim loại không sao, nhưng locket không kín nước nên hơi nước lọt vào trong làm ảnh phồng, ố hoặc dính vào tấm che. Nên tháo locket khi tắm, bơi và khi ra nhiều mồ hôi. Nếu lỡ ướt, mở ra lấy ảnh và để khô tự nhiên.
Locket tự bật mở khi đeo phải làm sao?
Lẫy đã mòn hoặc vỏ hơi cong khiến hai nửa không còn khớp. Mang tới tiệm kim hoàn để chỉnh lẫy hoặc nắn vỏ; đây là việc nhỏ. Trong lúc chờ sửa, đừng đeo locket có ảnh duy nhất vì ảnh có thể rơi mất.
Có nên lồng ảnh gốc duy nhất vào locket không?
Không nên. Ảnh trong locket có thể bị ẩm, phai màu hoặc rơi khi lẫy hỏng. Hãy chụp hoặc quét ảnh gốc, in một bản nhỏ để lồng vào locket, giữ ảnh gốc ở nơi khô ráo trong nhà.
Locket nặng thì đeo dây nào?
Locket dày và nặng hơn mặt thường nên cần dây chắc: dây mắt tròn cỡ vừa, dây rolo, dây hộp vừa. Tránh dây chỉ mảnh vì dễ xoắn và mòn ở chỗ móc treo. Chọn độ dài để locket nằm trên vùng ngực phẳng cho đỡ lật.
