Với bông tai nụ, chốt vặn trên kim có ren thường giữ chắc nhất, tiếp theo là chốt omega cho nụ lớn và chốt bướm còn tốt; với bông thả, móc có cần gập khoá lại chắc hơn móc câu trần. Nhưng chốt nào cũng mòn: chốt bướm giãn dần, chốt silicon lão hoá, lẫy cần gập lỏng theo năm tháng, nên kiểm định kỳ quan trọng không kém chọn kiểu.
Bài này so từng kiểu chốt theo độ chắc, độ dễ đeo, chỗ hay hỏng; hướng dẫn cách nhận ra chốt đã lỏng, cách xử lý tạm và lúc nên thay. Khoá của khoen tròn và huggie đã nói trong bài riêng về khoen; ở đây tập trung vào bông tai nụ và bông tai thả.
Vì sao chốt quan trọng hơn phần trang trí
Phần lớn các vụ mất một chiếc bông tai không đến từ việc bông tai gãy, mà từ chốt: chốt tuột khỏi kim, kim trượt ra khỏi lỗ, rồi bông tai rơi lặng lẽ. Chốt là bộ phận nhỏ nhất, rẻ công nhất, nhưng lại giữ toàn bộ giá trị của đôi bông tai ở trên tai bạn.
Chốt còn quyết định cảm giác đeo. Chốt to, có đệm phân lực rộng, đỡ bông tai nặng không chúi về trước; chốt nhỏ trơn làm nụ to bị cụp xuống, kéo lỗ tai thành hình giọt. Chốt có cạnh sắc cọ vào mặt sau dái tai, nhất là khi nằm nghiêng hay nghe điện thoại.
Khi chọn bông tai, hãy lật ra sau trước khi nhìn mặt trước lần thứ hai. Kiểu chốt, độ dày kim, chốt có khít không là những thứ bạn sẽ sống cùng mỗi ngày, còn vẻ đẹp phía trước thì đã thấy ngay từ lần đầu.
So các kiểu chốt bông tai
Mức độ chắc trong bảng là so sánh tương đối khi chốt còn tốt; chốt đã mòn thì kiểu nào cũng có thể tuột.
| Kiểu chốt | Cách giữ | Độ chắc | Dễ đeo | Hay hỏng ở đâu |
|---|---|---|---|---|
| Chốt bướm (đẩy) | Hai vòng cuộn ép vào kim nhờ ma sát | Khá khi còn mới | Dễ | Hai vòng giãn dần, chốt lỏng |
| Chốt vặn | Vặn vào ren trên kim | Cao | Chậm, cần khéo tay | Ren mòn hoặc bị vặn lệch ren |
| Chốt silicon, cao su | Ôm kim nhờ độ đàn hồi | Khá | Dễ | Silicon cứng, nứt, ngả màu theo thời gian |
| Chốt đĩa lớn (có đệm) | Chốt bướm hoặc silicon gắn đĩa rộng phía sau | Khá | Dễ | Như chốt bên trong; đĩa đỡ nụ không chúi |
| Chốt omega | Kim thẳng và một cần hình chữ Ω gập ép vào sau dái tai | Cao với nụ lớn | Dễ | Bản lề cần lỏng dần |
| Móc câu | Sợi cong luồn qua lỗ, treo tự do | Thấp nếu không có nút chặn | Rất dễ | Tuột khi cúi, kéo áo |
| Móc có cần gập | Móc cong, cần ở sau gập vào lẫy | Cao | Dễ | Lẫy mòn, cần bật mở |
Tên gọi ở tiệm có thể khác: chốt bướm còn được gọi là chốt đẩy, chốt nhét; móc có cần gập có nơi gọi là khoá Ý hoặc khoá bấm. Mô tả cách nó giữ sẽ chắc hơn dựa vào tên.
Chốt bướm: phổ biến nhất, cần để ý nhất
Cách hoạt động. Chốt bướm là một miếng kim loại nhỏ có hai vòng cuộn. Khi đẩy vào kim, hai vòng ép vào thân kim và giữ bằng ma sát. Kim thường có một rãnh nhỏ gần đầu để chốt "dừng" đúng chỗ.
Vì sao lỏng dần. Mỗi lần đẩy vào, rút ra, hai vòng bị banh ra một chút. Sau nhiều tháng, ma sát yếu đi, chốt trượt khỏi kim chỉ với một cú chạm nhẹ.
Kiểm thế nào. Đẩy chốt vào kim rồi thử kéo ra bằng lực nhẹ. Chốt tốt cần một lực rõ ràng mới rút ra được. Chốt rơi khỏi kim khi bạn lật ngược bông tai là chốt đã lỏng.
Xử lý tạm. Dùng ngón tay hoặc kìm có đệm bóp nhẹ hai vòng cuộn lại gần nhau một chút. Làm rất nhẹ; bóp quá tay thì chốt kẹt cứng hoặc gãy. Đây là cách tạm, chốt đã bóp nhiều lần nên thay mới.
Thay chốt. Chốt bướm rời được bán và thay rất dễ, nhưng phải cùng cỡ kim và nên cùng kim loại. Chốt bằng kim loại khác màu hoặc khác độ cứng sẽ lộ ra và có thể mài kim.
Chốt vặn: chắc nhất cho nụ, nhưng phải đeo đúng
Chốt vặn chỉ dùng được với kim có ren, những đường xoắn nhỏ chạy quanh thân kim. Chốt có ren tương ứng ở bên trong, vặn vào như ốc vít. Vì chốt chỉ ra được khi vặn ngược chiều, nó gần như không tuột do va chạm, nên được dùng nhiều cho nụ có đá, nụ có giá trị, và bông tai cho trẻ lớn.
Điểm khó của chốt vặn là thao tác. Ở phía sau tai, bạn không nhìn thấy, phải vặn bằng cảm giác. Nếu đặt chốt hơi lệch, ren chốt cắn lệch vào ren kim, vặn mạnh sẽ làm hỏng ren cả hai. Cách đúng là đặt chốt thẳng vào đầu kim, vặn ngược chiều một chút cho tới khi cảm thấy ren "rơi" vào khớp, rồi mới vặn xuôi.
Chốt vặn cũng có thể vặn quá chặt, ép dái tai và kéo mặt trước của nụ áp mạnh vào da. Vặn tới khi chốt vừa chạm dái tai là đủ; đừng vặn tới khi đau. Kim có ren cũng cần vệ sinh kỹ hơn kim trơn, vì các rãnh ren giữ bụi, xà phòng, mồ hôi. Chải nhẹ bằng bàn chải mềm định kỳ giúp ren không bị kẹt.
Chốt silicon, chốt đĩa và chốt omega
Chốt silicon hoặc cao su ôm kim nhờ độ đàn hồi; nó nhẹ, êm, ít cấn khi nằm nghiêng, và giá thay rất rẻ. Nhiều người dùng một chốt silicon đẩy vào sau chốt bướm như một lớp chặn thứ hai. Nhược điểm là silicon lão hoá: sau một thời gian nó cứng, nứt, ngả vàng, và mất độ ôm. Khi thấy chốt silicon đổi màu hoặc lỏng, thay ngay.
Chốt đĩa lớn là chốt bướm hoặc silicon gắn thêm một đĩa rộng ở phía sau. Đĩa tì vào mặt sau dái tai, đỡ nụ to, nụ có đá nặng khỏi chúi về trước. Với dái tai mềm hoặc lỗ đã hơi dãn, chốt đĩa giúp bông tai đứng thẳng, nhìn từ trước không bị cụp.
Chốt omega dùng cho nụ lớn, nụ có đá nặng. Ngoài kim thẳng, bông tai có một cần hình chữ Ω gắn bản lề phía sau; đeo xong bạn gập cần xuống, cần ép vào mặt sau dái tai, kim đi qua giữa vòng Ω. Lực ép của cần giữ bông tai chắc và áp sát. Điểm cần kiểm là bản lề của cần: lâu ngày nó lỏng, cần không còn ép chặt.
Móc câu và móc có cần gập cho bông tai thả
Móc câu là sợi kim loại uốn cong, luồn qua lỗ từ trước ra sau và treo tự do. Nó nhẹ, đeo nhanh, rất hợp với bông thả nhẹ. Nhưng móc câu trần có thể tuột ra khi bạn cúi người hoặc kéo áo qua đầu. Một nút chặn nhỏ bằng silicon đẩy vào đầu móc phía sau tai giúp giữ móc ở lại. Nhiều bông tai móc câu bán kèm nút chặn; nếu không có, mua thêm là chuyện nhỏ.
Móc có cần gập là móc cong, phía sau có một cần nhỏ gập lên cài vào lẫy ở đầu móc, tạo thành một vòng kín. Bông thả có khoá kiểu này gần như không tuột khi đeo. Chỗ cần để ý là lẫy: khi đóng phải có tiếng tách rõ, đóng rồi lắc nhẹ không bật mở. Lẫy mòn thì nhờ thợ chỉnh.
Với bông thả có đá, có giá trị, móc có cần gập hoặc kim thẳng có chốt vặn là lựa chọn chắc hơn móc câu. Với bông thả nhẹ đeo đi chơi, móc câu có nút chặn là đủ.
Chọn chốt theo người đeo và hoàn cảnh
Cùng một đôi bông tai, chốt hợp với người này chưa chắc hợp với người kia:
- Người lớn tuổi, tay run hoặc mắt kém: chốt vặn khó thao tác; chốt đĩa lớn hoặc chốt omega dễ cầm, dễ cảm nhận khi đã vào đúng chỗ. Huggie bản lề bấm còn dễ hơn nữa.
- Trẻ lớn đã có lỗ xỏ: chốt vặn hoặc chốt có khoá giữ chắc, ít rơi khi chơi; mặt sau chốt phẳng, không cạnh sắc. Người lớn nên kiểm giúp sau mỗi lần trẻ tự đeo.
- Người hay nằm nghiêng nghe điện thoại, đeo tai nghe nhét tai: chốt silicon hoặc chốt nhỏ trơn, ít cấn mặt sau dái tai.
- Dái tai mềm, lỗ hơi dài: chốt đĩa lớn để đỡ nụ không chúi, giữ lỗ không bị kéo thêm.
- Đi du lịch, đi bơi, đi biển: bông tai chốt vặn hoặc huggie; tốt hơn nữa là để đồ quý ở nhà.
- Bông tai có đá nặng ở phía trước: chốt omega hoặc chốt đĩa; chốt bướm nhỏ một mình không đủ giữ bông tai đứng thẳng.
Nếu đôi bông tai bạn thích đi kèm loại chốt không hợp, hầu hết tiệm kim hoàn có thể đổi kim, đổi chốt, hoặc thêm cần omega, miễn là phần trang trí đủ chỗ để gắn.
Lịch kiểm chốt và những thói quen giữ bông tai
Một vài việc nhỏ giảm hẳn khả năng mất bông tai:
- Mỗi khi tháo bông tai: thử độ ôm của chốt bướm, nhìn silicon có đổi màu không, lắc nhẹ lẫy cần gập.
- Mỗi vài tháng: thay chốt silicon, kiểm ren chốt vặn, nhìn kim có cong không.
- Khi đeo bông tai có giá trị: thêm một chốt silicon sau chốt bướm, hoặc dùng bông tai chốt vặn.
- Khi cởi áo chui đầu, chải tóc, đội mũ: chạm kiểm hai tai sau khi xong.
- Khi mua chốt thay: mang bông tai theo để thử cỡ, chọn cùng kim loại.
- Khi chốt rơi mất một chiếc: đừng tạm dùng chốt nhựa không vừa cho bông tai có giá trị; mua chốt đúng cỡ trước khi đeo ra ngoài.
Chốt là thứ rẻ nhất để thay trong một đôi bông tai, và cũng là thứ đáng thay nhất. Thay chốt sớm vài tháng không tốn bao nhiêu, mất một chiếc bông tai thì tốn cả đôi.
Câu hỏi thường gặp
Chốt bông tai loại nào chắc nhất?
Với bông tai nụ, chốt vặn trên kim có ren thường chắc nhất vì chỉ ra được khi vặn ngược. Chốt omega cũng rất chắc cho nụ lớn. Với bông tai thả, móc có cần gập khoá lại chắc hơn móc câu. Kiểu nào cũng cần kiểm định kỳ vì đều mòn.
Chốt bướm bị lỏng phải làm sao?
Bóp nhẹ hai vòng cuộn của chốt lại gần nhau một chút bằng ngón tay hoặc kìm có đệm, thử lại độ ôm. Đây là cách tạm; nếu chốt đã lỏng nhiều lần, thay chốt mới cùng cỡ kim và cùng kim loại.
Kim bông tai nào dùng được chốt vặn?
Chỉ kim có ren, tức có đường xoắn nhỏ quanh thân kim, mới dùng được chốt vặn. Kim trơn có rãnh dùng chốt bướm hoặc silicon. Không thể vặn chốt vặn vào kim trơn; muốn đổi sang chốt vặn phải nhờ thợ thay kim.
Chốt silicon có tốt không?
Chốt silicon êm, nhẹ, giữ khá chắc và rẻ, hợp làm lớp chặn thứ hai sau chốt bướm. Nhược điểm là silicon lão hoá, cứng và ngả màu theo thời gian. Thay khi thấy chốt đổi màu, nứt hoặc lỏng.
Bông tai móc câu có dễ rơi không?
Móc câu trần dễ tuột hơn các kiểu có khoá, nhất là khi cúi người hay kéo áo qua đầu. Đẩy một nút chặn silicon vào đầu móc phía sau tai giúp giữ móc. Với bông tai có giá trị, chọn móc có cần gập.
Có nên dùng chốt của bông tai khác cho đôi bông tai của mình?
Chỉ khi vừa cỡ kim. Chốt quá rộng sẽ tuột, quá chặt có thể làm cong kim. Kim loại khác nhau còn có thể mài nhau hoặc gây kích ứng với người da nhạy. Mang bông tai đi thử khi mua chốt thay là cách chắc nhất.
