Thân kim là phần thanh mảnh xuyên qua lỗ tai của bông tai nụ và bông tai có chốt; ba thông số cần biết là độ dày, độ dài và kiểu đầu kim (trơn có rãnh hay có ren). Kim dày vừa lỗ thì đeo êm, kim quá dài thì cấn sau tai, kim quá ngắn với dái tai dày thì chốt không bám được và bông tai dễ rơi.
Ít ai để ý tới kim khi mua bông tai, nhưng đây là phần duy nhất nằm bên trong lỗ tai suốt thời gian đeo. Bài này giải thích từng thông số, vì sao kim cong hay gãy ở mối hàn, cách thử kim khi mua và khi nào nên nhờ thợ thay kim. Các con số trong bài là mức phổ biến để tham khảo; mỗi nơi làm có thể khác.
Thân kim gồm những gì
Một chiếc kim bông tai trông đơn giản nhưng có vài phần. Gốc kim được hàn vào mặt sau phần trang trí; mối hàn này nhỏ, và là chỗ chịu lực bẻ nhiều nhất khi bông tai bị va. Thân kim là đoạn đi xuyên qua lỗ. Gần đầu kim thường có một hoặc hai rãnh nhỏ để chốt bướm dừng đúng chỗ, hoặc có ren xoắn để chốt vặn. Đầu kim được vê tròn để luồn qua lỗ không làm trầy.
Ba thông số quyết định cảm giác đeo: độ dày (đường kính) của thân kim, độ dài từ gốc tới đầu, và kiểu đầu kim. Ngoài ra còn chất liệu kim và vị trí kim trên phần trang trí; kim đặt lệch lên trên so với trọng tâm làm nụ chúi xuống, kim đặt đúng trọng tâm thì nụ đứng thẳng.
Khi đọc mô tả bông tai, thông số kim hiếm khi được ghi. Nếu bạn có dái tai dày, lỗ tai nhỏ, hoặc lỗ đã dãn, đây là những con số đáng hỏi, vì nó quyết định đôi bông tai có đeo được thoải mái trên tai bạn hay không.
Độ dày kim bông tai: mảnh, phổ thông, dày
Kim bông tai phổ thông có đường kính khoảng 0,8 mm. Bảng dưới xếp theo mức tương đối; thông số thật nên hỏi người bán hoặc đo bằng thước kẹp.
| Mức | Đường kính tham khảo | Cảm giác | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Mảnh | Dưới khoảng 0,7 mm | Dễ luồn, nhẹ | Lỗ nhỏ, lỗ ít đeo; nhưng kim mảnh dễ cong và với bông tai nặng thì như "cắt" vào lỗ |
| Phổ thông | Khoảng 0,8 mm | Vừa với phần lớn lỗ tai đã lành | Đa số bông tai nụ, bông thả |
| Dày | Khoảng 1 mm trở lên | Chắc, ít cong | Bông tai nặng, lỗ đã quen; lỗ nhỏ có thể thấy chật khi luồn |
Kim dày hơn phân lực trên diện rộng hơn, nên với bông tai nặng, kim dày thường đỡ kéo lỗ hơn kim mảnh. Nhưng nếu lỗ của bạn nhỏ hoặc lâu không đeo, kim dày có thể luồn khó; đừng ép, nên để lỗ quen dần với kim cỡ phổ thông trước.
Độ dài kim và dái tai dày, mỏng
Kim bông tai phổ thông dài khoảng mười đến mười hai milimét. Với dái tai mỏng hoặc trung bình, độ dài này đủ để chốt bám vào rãnh, còn dư một đoạn nhỏ phía sau. Với dái tai dày, kim cùng độ dài có thể chỉ thò ra vừa đủ chạm rãnh đầu tiên, chốt bám nông và dễ tuột. Người có dái tai dày nên hỏi bông tai kim dài hơn, hoặc nhờ thợ thay kim.
Ngược lại, kim quá dài trên dái tai mỏng thò ra sau tai một đoạn, cấn vào cổ khi nằm nghiêng, đâm vào da đầu khi nghe điện thoại, và móc vào tóc. Thợ có thể cắt ngắn kim và làm lại rãnh; việc này nhanh, nhưng phải làm rãnh lại cho đúng, nếu không chốt sẽ không có chỗ dừng.
Với kim có ren, độ dài càng quan trọng hơn, vì chốt vặn cần đủ số vòng ren để cắn chặt. Kim ren quá ngắn so với dái tai thì chốt chỉ vặn được một hai vòng, không chắc như thiết kế. Nếu tháo chốt vặn ra mà thấy chỉ còn rất ít ren lộ ra phía sau tai, đó là kim ngắn so với tai bạn.
Kim trơn có rãnh và kim có ren
Kim trơn có rãnh. Phổ biến nhất, đi với chốt bướm hoặc chốt silicon. Rãnh nhỏ gần đầu kim là chỗ chốt bướm "dừng". Kim có hai rãnh cho phép chọn độ chặt theo độ dày dái tai.
Rãnh mòn hoặc quá nông. Sau nhiều năm, rãnh có thể mòn nông đi, chốt không còn chỗ dừng chắc và trượt ra. Thợ có thể làm lại rãnh.
Kim có ren. Đi với chốt vặn, giữ chắc hơn nhiều. Nhưng ren là những đường sắc nhỏ; khi luồn kim qua lỗ, ren cọ vào thành lỗ. Với lỗ nhạy cảm, luồn kim ren chậm và thẳng.
Ren hỏng. Vặn chốt lệch ren, vặn quá mạnh, hoặc làm rơi bông tai để kim đập xuống nền có thể làm hỏng vài vòng ren đầu. Khi đó chốt vặn khó vào hoặc vào rồi lỏng. Thợ có thể làm lại ren hoặc thay kim.
Không đổi chốt lẫn nhau. Chốt bướm không giữ được trên kim ren như trên kim trơn, vì ren cản ma sát đều; chốt vặn không vặn được vào kim trơn. Mỗi loại kim đi với loại chốt của nó.
Kim cong, kim gãy ở mối hàn: vì sao và xử lý thế nào
Kim cong thường do bông tai rơi, bị đè khi nằm, hoặc do bạn luồn kim vào lỗ theo góc lệch rồi ấn mạnh. Kim bằng vàng tuổi cao mềm nên cong dễ hơn kim vàng tuổi thấp. Kim cong nhẹ có thể nắn lại, nhưng mỗi lần nắn, kim tại điểm đó yếu đi. Nắn bằng tay, nhẹ và một lần; nếu không thẳng hẳn, mang ra tiệm.
Gãy ở mối hàn là kiểu hỏng nặng hơn: kim tách hẳn khỏi phần trang trí, thường khi bông tai bị giật mạnh, vướng vào tóc, khăn rồi kéo, hoặc khi kim đã bị bẻ đi bẻ lại nhiều lần. Đây là việc của thợ: hàn lại kim, hoặc thay kim mới. Bông tai có đá cần thợ quen làm đá vì nhiệt hàn có thể ảnh hưởng tới một số loại đá và tới ổ giữ đá.
Một dấu hiệu sớm ít ai để ý là kim lỏng ở gốc: cầm phần trang trí và lắc nhẹ kim, thấy kim nhúc nhích quanh mối hàn là mối hàn đã nứt. Ngưng đeo đôi bông tai đó cho tới khi được hàn lại, vì chỉ cần một va chạm nữa là kim rời ra và bạn mất phần trang trí.
Vị trí kim trên phần trang trí
Kim không phải lúc nào cũng nằm ở chính giữa mặt sau bông tai. Với nụ tròn nhỏ, kim ở giữa là hợp lý. Nhưng với nụ dài, nụ hình giọt, nụ có đá to ở một đầu, vị trí kim quyết định bông tai đứng hay chúi. Kim đặt cao hơn trọng tâm thì phần nặng phía dưới kéo bông tai xoay xuống, mặt trước ngửa lên hoặc chúi về trước. Kim đặt đúng hoặc hơi thấp hơn trọng tâm thì bông tai đứng thẳng.
Cách kiểm đơn giản: cầm kim giữa hai đầu ngón tay, để phần trang trí tự xoay. Nếu nó xoay hẳn xuống một bên, khi đeo lên tai cũng sẽ như vậy, và chốt phải gánh việc giữ cho nó đứng. Với những đôi như vậy, chốt đĩa lớn hoặc chốt omega giúp đỡ nhiều.
Với bông tai thả có kim thẳng, kim thường ở phần đỉnh của phần trang trí, và phần thả nối bên dưới. Ở đây trọng tâm luôn nằm dưới kim nên bông tai tự đứng; điều cần xem là khoảng cách từ kim tới phần nặng nhất. Khoảng cách càng dài, lực kéo xuống lỗ càng lớn khi bông tai lắc.
Chất liệu kim và tai nhạy cảm
Kim là phần duy nhất nằm trong lỗ tai, tiếp xúc liên tục với da bên trong, nên chất liệu kim đáng được hỏi rõ. Với trang sức vàng, kim thường làm bằng vàng; một số nơi dùng tuổi vàng thấp hơn phần trang trí cho kim cứng hơn, ít cong. Hỏi người bán kim làm bằng gì, cùng tuổi vàng với phần còn lại hay không.
Với đồ trang sức thời trang, phần trang trí có thể là hợp kim mạ, còn kim có khi là thép không gỉ, titan, hoặc cùng hợp kim mạ. Lớp mạ trên kim mòn rất nhanh vì kim cọ vào lỗ mỗi lần đeo tháo, để lộ kim loại bên dưới. Người có tai nhạy cảm nên chọn bông tai có kim bằng chất liệu rõ ràng.
Nếu tai bạn ngứa, đỏ, rỉ dịch khi đeo một loại bông tai nào đó, tháo ra và hỏi bác sĩ da liễu. Chuyện dị ứng kim loại có nhiều nguyên nhân và nhiều trang chuyên sâu đã viết; ở đây chỉ nhắc rằng kim là nơi đầu tiên nên kiểm khi tai có phản ứng.
Thử kim khi mua và giữ kim sạch
Vài thao tác nhanh ở quầy và ở nhà:
- Nhìn kim từ bên cạnh: kim thẳng, vuông góc với mặt sau phần trang trí. Kim nghiêng làm bông tai đeo lệch.
- Lắc nhẹ kim quanh gốc: kim không được nhúc nhích. Có nhúc nhích là mối hàn yếu.
- Sờ đầu kim: tròn, nhẵn, không có ba-via sắc.
- Nếu dái tai dày, đeo thử và cài chốt: chốt phải vào được ít nhất tới rãnh đầu, còn chừa một đoạn kim nhỏ phía sau.
- Hỏi chất liệu kim và chốt đi kèm.
- Ở nhà, định kỳ lau kim bằng khăn mềm ẩm rồi lau khô; với kim ren, chải nhẹ rãnh ren bằng bàn chải mềm để bỏ cặn xà phòng, mồ hôi.
Đeo bông tai sạch, kim thẳng, chốt vừa là cách đơn giản nhất để lỗ tai khoẻ và bông tai ở yên trên tai.
Khi mua bông tai cho người khác, nhất là cho người lớn tuổi hay người lâu không đeo, kim cỡ phổ thông, đầu kim tròn nhẵn và chốt dễ cầm là ba thứ nên ưu tiên hơn kiểu dáng cầu kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Kim bông tai thường dày bao nhiêu?
Kim bông tai phổ thông có đường kính khoảng 0,8 mm. Có loại mảnh hơn cho lỗ nhỏ và loại dày khoảng 1 mm trở lên cho bông tai nặng. Thông số có thể khác giữa các nơi làm; nếu lỗ của bạn nhỏ hoặc đã dãn, nên hỏi rõ trước khi mua.
Dái tai dày đeo bông tai bị tuột chốt là sao?
Kim có thể quá ngắn so với độ dày dái tai, nên chốt chỉ bám nông vào đầu kim và dễ tuột. Chọn bông tai có kim dài hơn, hoặc nhờ thợ thay kim dài hơn. Chốt vặn trên kim ngắn cũng không chắc bằng trên kim đủ dài.
Kim bông tai bị cong có nắn lại được không?
Kim cong nhẹ có thể nắn bằng tay, nhẹ và một lần. Mỗi lần nắn làm kim yếu đi ở chỗ đó, nên nếu kim đã cong nhiều lần hoặc cong gắt, mang ra tiệm để thợ nắn hoặc thay kim mới.
Kim bông tai gãy ở gốc có sửa được không?
Được, thợ có thể hàn lại kim hoặc thay kim mới vào mặt sau phần trang trí. Với bông tai có đá, nên chọn thợ quen làm đá vì nhiệt hàn có thể ảnh hưởng tới đá và ổ giữ đá. Giữ lại phần kim gãy nếu còn để thợ xem.
Có thể dùng chốt bướm cho kim có ren không?
Không nên. Chốt bướm giữ nhờ ma sát đều trên thân kim trơn và rãnh dừng; trên kim ren, chốt bướm không bám đều và dễ tuột. Kim ren đi với chốt vặn đúng cỡ.
Kim bông tai quá dài cấn sau tai thì làm sao?
Nhờ thợ cắt ngắn kim và làm lại rãnh cho chốt dừng đúng chỗ. Việc này nhanh và không ảnh hưởng tới phần trang trí. Đừng tự cắt bằng kìm vì đầu kim sẽ sắc và không còn rãnh giữ chốt.
